- Dieta eliminacyjna polega na czasowym wykluczeniu produktów wywołujących objawy alergii lub nietolerancji. Może być stosowana diagnostycznie i terapeutycznie.
- Dieta hipoalergiczna ogranicza spożycie silnych alergenów, takich jak mleko, jaja, orzechy, soja i pszenica.
- Nietolerancja laktozy powoduje dolegliwości jelitowe, ale nie zawsze wymaga całkowitego wykluczenia nabiału.
- Dieta przy alergii skórnej eliminuje potencjalne alergeny, np. mleko, jaja, pszenicę, i wprowadza zamienniki, np. mleko roślinne.
- Dieta przy alergii powinna być dostosowana indywidualnie, uwzględniając reakcje krzyżowe i objawy. Z tego artykułu dowiesz się, jakie są rodzaje diet eliminacyjnych dla alergików.
- Więcej podpowiedzi dietetyków znajdziesz na stronie głównej Zdrowych Rozwiązań >>>
Naturalna pomoc w alergicznym zapaleniu spojówek.
Lekko hipertoniczny spray do nosa z ektoiną na alergię
Intensywne nawilżenie suchych i podrażnionych oczu.
Łagodzi i redukuje dyskomfort powodowany przez podrażnioną i uszkodzoną skórę, zmniejszając reakcje...
Lider wśród preparatów do nebulizacji (inhalacji). Zawiera ektoinę. Wspomaga leczenie stanów zapalny...
Dieta hipoalergiczna, dieta eliminacyjna
Dieta hypoalergiczna (hipoalergiczna) często nazywana jest zamiennie dietą eliminacyjną, Nie są to jednak pojęcia tożsame, choć obie diety bywają stosowane przy alergii.
Celem obu jest zmniejszenie objawów alergii, ale mogą one również stanowić metodę diagnostyczną. Jest wiele rodzajów i schematów takich diet. Inaczej będzie wyglądała dieta osoby z nietolerancją laktozy, inaczej dieta eliminacyjna matki karmiącej w przypadku alergii na BMK (białka mleka krowiego), a jeszcze inaczej dieta przy alergii skórnej. Rodzajem diety eliminacyjnej może być również dieta rotacyjna, która może stanowić metodą diagnostyczną w przypadku alergii pokarmowej, jak i metodę leczenia i prewencji wystąpienia alergii na kolejne pokarmy.
Dieta eliminacyjna matki karmiącej
Dieta eliminacyjna u matki karmiącej polega na czasowym wyłączeniu z jadłospisu produktów podejrzewanych o wywoływanie alergii u dziecka. Warto jednak podkreślić, że stosowanie diety eliminującej alergeny mimo braku wskazań nie zmniejsza ryzyka wystąpienia alergii u dziecka, a wręcz może zwiększać ryzyko jej wystąpienia. Podobnie w przypadku rozszerzania diety dziecka nie należy eliminować ani opóźniać wprowadzania alergenów do diety malucha.
Dieta eliminacyjna matki karmiącej może być stosowana jako element diagnostyczny – opisano postępowanie w przypadku podejrzenia alergii na BMK. Zaleca się utrzymanie diety eliminacyjnej przez 3-4 tygodnie lub do ustąpienia objawów, a następnie próbę ekspozycji (ponowne wprowadzenie BMK do diety matki karmiącej piersią).
Dieta hipoalergiczna zasady
Zasady diety hipoalergicznej zależą od zastosowanego schematu. Najczęściej opierają się one jednak na wskazaniu produktów, które spożywa się przez konkretne dni oraz tych, które się w tym czasie wyklucza. Następnie stopniowo wprowadza się określone grupy produktów do diety i obserwuje indywidualną reakcję organizmu.
Dieta hipoalergiczna produkty dozwolone
Dieta hipoalergiczna najczęściej opiera się na eliminacji z jadłospisu produktów o wysokim potencjale alergizującym.
Do dozwolonych pokarmów należą najczęściej mięsa, takie jak: królik, indyk, niektóre warzywa – np. buraki, marchew, ziemniaki, dynia, brokuły, kalarepa, fasolka szparagowa, owoce – np. jabłka, a także tłuszcze roślinne i margaryny bez dodatku mleka.
Zaleca się przygotowywanie potraw poprzez gotowanie w wodzie lub na parze, duszenie oraz pieczenie w rękawie lub naczyniu żaroodpornym.
Istnieją różne schematy tego typu diet. Można np. początkowo zastosować dietę uwalniającą od objawów na czas ok. 14 dni, a następnie co 4 dni wprowadzać produkty ze ściśle określonych grup (np. grupa 1 – mleko i przetwory, grupa 2 – kaszki zbożowe).
Dieta hipoalergiczna produkty zakazane
Do produktów niewskazanych na diecie hypoalergicznej zalicza się te, które należą do silnych alergenów. Są to: mleko krowie i jego przetwory, jaja, ryby, owoce morza, orzechy, soja, pszenica, owoce cytrusowe, truskawki, czekolada oraz produkty zawierające sztuczne barwniki i konserwanty.
Przykładowa dieta eliminacyjna
Diet eliminacyjnych jest mnóstwo. Tak naprawdę nie muszą one obejmować tylko diet stosowanych w przypadku leczenia czy diagnozowania alergii. Przykładową dietą eliminacyjną może być również dieta roślinna, np. dieta wegańska, w której całkowicie eliminuje się produkty odzwierzęce. Rodzajem diety eliminacyjnej jest także dieta bez nabiału, laktozy czy glutenu.
Dieta hipoalergiczna jadłospis
Jadłospis w diecie hipoalergicznej jest ściśle uzależniony od indywidualnych alergii pokarmowych. Podstawą jest eliminacja produktów wywołujących reakcje alergiczne, takich jak mleko krowie, jaja, orzechy czy ryby. W ich miejsce wprowadza się bezpieczne zamienniki, na przykład mleko roślinne zamiast krowiego czy mięso indyka zamiast wołowiny.
Nietolerancja laktozy a dieta
Dieta w przypadku nietolerancji laktozy może zmniejszać uciążliwe dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Nietolerancja laktozy to powszechne schorzenie, w którym organizm człowieka nie jest w stanie prawidłowo trawić cukru mlecznego – laktozy. Jednak w przypadku takiej nietolerancji nie zawsze trzeba całkowicie wykluczać produktów mlecznych z diety. Często produkty fermentowane, takie jak jogurty czy kefiry, mogą być lepiej tolerowane np. w porównaniu do mleka – dzieje się tak dzięki obecności bakterii probiotycznych. Dieta w przypadku nietolerancji laktozy obecnie nie stanowi dużego wyzwania, ponieważ na rynku są również produkty mleczne bez laktozy oraz roślinne zamienniki mleka – np. napoje owsiane, sojowe czy migdałowe. Jak jeszcze można łagodzić objawy alergii na laktozę? Można również stosować doustnie enzym, który będzie trawił ten cukier – enzym laktazę.
Objawy alergii na laktozę
Alergia na laktozę najczęściej objawia się dolegliwościami ze strony żołądka i jelit (np. bóle brzucha, biegunki, wzdęcia), ale może również obejmować ogólnoustrojowe dolegliwości takie jak: bóle głowy, zawroty głowy czy utratę masy ciała i owrzodzenia w jamie ustnej.
Beta-laktoglobulina alergia
Beta-laktoglobulina to białko serwatkowe obecne w mleku wielu ssaków, za wyjątkiem mleka ludzkiego. Jest uznawana za jeden z głównych alergenów mleka krowiego, a objawy uczulenia na nią mogą obejmować reakcje skórne, problemy żołądkowo-jelitowe oraz objawy ze strony układu oddechowego.
W przypadku stwierdzonej alergii na beta-laktoglobulinę zaleca się eliminację z diety nie tylko mleka krowiego, ale również produktów zawierających to białko, takich jak sery, jogurty czy masło. Warto zwrócić uwagę, że beta-laktoglobulina może występować także w mleku innych zwierząt, dlatego osoby na nią uczulone powinny unikać również mleka koziego czy owczego.
Objawy alergii u dzieci
Objawy alergii u niemowląt i dzieci mogą się nieco różnić. U niemowląt często obserwuje się kolki, wzdęcia, bóle brzucha, biegunki, zaparcia, wymioty, częste ulewanie oraz problemy skórne. W miarę dorastania, u dzieci w wieku 2-5 lat, symptomy mogą obejmować przewlekły katar, kichanie, swędzenie nosa, kaszel, świszczący oddech, a także zmiany skórne, takie jak atopowe zapalenie skóry czy pokrzywka. Warto zwrócić uwagę, że objawy te mogą się różnić w zależności od indywidualnej reakcji organizmu dziecka na dany alergen.
Objawy alergii u dzieci 5-letnich
U pięcioletnich dzieci alergia może objawiać się na różne sposoby, w zależności od rodzaju uczulenia. Objawy mogą obejmować skórę i mogą to być np.: suchość, zaczerwienienie, łuszczenie się skóry, świąd, pokrzywka czy obrzęk naczynioruchowy. Objawy alergii mogą również dotyczyć układu oddechowego i obejmować: wodnisty katar, częste kichanie, swędzenie nosa i gardła, suchy kaszel, duszności, świszczący oddech. Alergia w tym wieku może objawiać się również łzawieniem i zaczerwienienie oczu. Mogą pojawić się również dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego: bóle brzucha, wymioty, biegunka, wzdęcia, nudności oraz obrzęk warg i języka.
Niezależnie od wieku, w przypadku ciężkich reakcji alergicznych może dojść do wstrząsu anafilaktycznego, który objawia się problemami z oddychaniem, nagłym spadkiem ciśnienia krwi, obrzękiem języka, kaszlem, świszczącym oddechem lub zapaścią. Symptomy te pojawiają się gwałtownie, w ciągu kilku minut po ekspozycji na alergen i wymagają natychmiastowej reakcji, ponieważ stanowią zagrożenie życia.
Objawy alergii u dziecka 4-latka
Jak wyglądają objawy alergii u 4-latka? Tak naprawdę objawy alergii w tym wieku mogą być podobne do tych, które obserwuje się u starszych dzieci. Alergie często dają objawy na wiele układów i narządów. Mogą dotyczyć skóry (wysypki, obrzęki, pokrzywka), objawiać się ze strony układu oddechowego (przewlekły nieżyt błon śluzowych nosa, kaszel, obrzęk krtani, nawracające zapalenie płuc, astma oskrzelowa). Objawy alergii mogą dotyczyć również układu sercowo-naczyniowego i obejmować np. niedokrwistość czy zwiększoną liczbę granulocytów kwasochłonnych (eozynofili). Zdarza się, że alergia może wpływać również na zaburzenia układu nerwowego i obejmować zaburzenia snu czy migreny.
Objawy alergii u dzieci 3-letnich
Również u 3-letnich dzieci objawy alergii będą podobne. Wymienia się tutaj najczęściej dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunki, wymioty, obrzęk i swędzenie warg oraz błony śluzowej jamy ustnej. Można zaobserwować także zanik kosmków jelitowych, zapalenie jelita grubego czy przełyku. Objawy alergii u 3-latków mogą dotyczyć również innych układów i narządów, tak jak w przypadku pozostałych grup wiekowych.
Objawy alergii u dzieci 2-letnich
U najmłodszych dzieci w przypadku alergii najczęściej dominują objawy ze strony przewodu pokarmowego, ale symptomy alergii mogą dotyczyć także skóry, układu oddechowego i układu sercowo-naczyniowego.
Dietetyk odpowiada na pytania o dietę przy alergii [FAQ]
Jaka dieta dla alergika?
Nie ma jednej, uniwersalnej i zalecanej dla wszystkich alergików diety. Przede wszystkim należy skupić się na wyłączeniu z diety produktów, na które dana osoba ma uczulenie, oraz tych, które będą nasilały objawy alergii, np. w wyniku alergii krzyżowych.
Co to jest wielka 8 alergenów?
Wielka 8 alergenów pokarmowych to lista produktów, które najczęściej wywołują reakcje alergiczne u ludzi na całym świecie. Po raz pierwszy została ona wyznaczona przez grupę amerykańskich ekspertów Food and Agriculture Organization w 1995 roku, a następnie w 1999 r. potwierdzona została przez Codex Alimentarius Commission.
Obejmuje ona produkty takie jak:
- mleko krowie,
- jaja,
- ryby,
- skorupiaki i mięczaki,
- orzechy,
- orzeszki ziemne (arachidowe),
- soję,
- pszenicę,
a od 1 stycznia 2023 roku do tej listy dołączył również dziewiąty alergen – sezam.
Co jeść przy alergii pokarmowej?
Przy alergii pokarmowej należy pamiętać, że nie istnieje jedna, skuteczna dieta dla alergika. Poza tym, że należy unikać produktów, które wywołują objawy, należy również pamiętać o reakcjach krzyżowych. Jeśli alergia jest już zdiagnozowana, to sytuacja jest dość prosta, jednak dużo trudniej złagodzić objawy alergii, gdy nie jest znana jej przyczyna.
Jak łagodzić objawy alergii?
Sposobów na łagodzenie objawów alergii może być wiele. Na rynku dostępne są zarówno maści, kremy jak i tabletki czy suplementy diety. Dobór odpowiedniego preparatu będzie zależał od tego, jak dana alergia się objawia i od tego, co ją wywołuje.
Czy dieta hypoalergiczna (hipoalergiczna) to to samo co dieta eliminacyjna?
Dieta hipoalergiczna i eliminacyjna są ze sobą powiązane, ale nie są tym samym. Dieta eliminacyjna polega na eliminacji, produktów, które szkodzą np. w wyniku alergii pokarmowej lub nietolerancji, natomiast dieta hipoalergiczna polega na unikaniu silnych alergenów. Dietę hipoalergiczną stosuje się zazwyczaj według określonego schematu. Na początku wprowadza się dietę uwalniającą od objawów (etap ten trwa od 7 do 14 dni), a następnie kolejno wprowadza się określone grupy produktów spożywczych (co 4 dni).
Jaka powinna być dieta przy egzemie?
Egzema to bardzo ogólne określenie na stan zapalny skóry, dlatego nie istnieje jakaś konkretna dieta zalecana przy tym stanie. Zastosowanie będzie miało tutaj indywidualne podejście i wdrożenie leczenia przyczynowego. Zawsze warto zapytać lekarza, czy można w jakiś sposób wspomóc leczenie konkretnej choroby czy schorzenia poprzez odpowiednie żywienie.
Łagodzi i redukuje dyskomfort powodowany przez podrażnioną i uszkodzoną skórę, zmniejszając reakcje zapalne oraz wspierając regenerację.
Jak wygląda dieta eliminacyjna BMK?
Dieta eliminacyjna białka mleka krowiego (BMK) polega na całkowitym wykluczeniu z jadłospisu wszystkich produktów zawierających to białko, w tym mleka i jego przetworów, a także produktów mogących powodować reakcje krzyżowe, takich jak mleko kozie czy owcze.
W przypadku niemowląt z łagodną lub umiarkowaną alergią na BMK zaleca się dwutygodniową dietę eliminacyjną w celu wstępnej diagnozy. U dzieci z atopowym zapaleniem skóry okres ten powinien wynosić cztery tygodnie. W diecie dziecka należy zastąpić nabiał preparatami mlekozastępczymi zawierającymi wysoko z hydrolizowaną kazeinę lub białka serwatkowe (eHF). Jeśli objawy nie ustępują lub pojawiają się symptomy niedożywienia, wprowadza się mieszanki elementarne (AAF) oparte na syntetycznych aminokwasach lub w niektórych przypadkach także mieszanki sojowe (SF). Należy jednak pamiętać, że ze względu na ryzyko nadwrażliwości na białka soi oraz niekorzystne działanie fitynianów i fitoestrogenów, nie zaleca się stosowania takich mieszanek przed ukończeniem szóstego miesiąca życia dziecka.
Jak wygląda dieta eliminacyjna SIBO?
W leczeniu SIBO najczęściej stosuje się dietę low FODMAP. FODMAP to skrót od fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polysaccharides, co oznacza słabo wchłanialne i łatwo fermentujące węglowodany (cukry, sacharydy) z grupy oligosacharydów (fruktany, galaktooligosacharydów – stachioza i rafinoza), disacharydów (laktoza), monosacharydów (fruktoza w nadmiarze do glukozy) i polioli (sorbitol, mannitol). Dieta eliminacyjna w SIBO stosowana jest zazwyczaj przez okres od 4 do 6 tygodni, po zastosowanej wcześniej antybiotykoterapii. Dieta z ograniczeniem FODMAP (low-FODMAP) opiera się zatem na założeniu, że redukcja spożycia tych węglowodanów do określonej ilości na posiłek prowadzi do zmniejszenia efektu osmotycznego w jelicie oraz intensywności fermentacji przez drobnoustroje. W konsekwencji dieta low FODMAP może złagodzić dolegliwości związane z SIBO.
Od czego zacząć dietę eliminacyjną?
Dietę eliminacyjną diagnostyczną/testującą można rozpocząć na dwa sposoby. Pierwszy z nich polega na stopniowej eliminacji poszczególnych produktów i sprawdzaniu, czy po wycofaniu jakieś grupy dojdzie do ustąpienia objawów. Drugim sposobem jest zastosowanie diety uwalniającej od objawów, a następnie stopniowe włączanie poszczególnych grup produktów i obserwowanie, kiedy pojawią się objawy.
Co mogę jeść podczas diety eliminacyjnej?
To, co można jeść podczas diety eliminacyjnej, zależy od tego, jaką konkretnie dietę należy stosować. Inaczej wygląda bowiem dieta eliminacyjna w przypadku alergii na białka mleka krowiego, a inaczej w przypadku alergii na soję.
Z kolei w przypadku stosowania diety eliminacyjnej w celu diagnostycznym można zastosować schemat zaproponowany przez prof. Ringa, który zaleca określoną kolejność wyłączania produktów. Profesor wymienia 12 ich grup i zaleca się wyłączenie każdej grupy produktów na 7-10 dni i obserwację objawów. W przypadku braku wpływu wyłączenia danej grupy zaleca się ponowne włączenie testowanej grupy produktów i wyłączenie kolejnej. Przykładowo: grupa I zawiera słodycze, czarną herbatę, kawę, napoje alkoholowe, grupa II – produkty spożywcze zawierające środki konserwujące, a grupa III – przyprawy.
Ile powinna trwać dieta eliminacyjna?
Jeśli zastanawiasz się, jak długo stosować dietę eliminacyjną, to niestety nie ma tutaj jednej dobrej odpowiedzi. Taka dieta może trwać od kilku tygodni do kilku lat, a nawet całe życie. Wszystko zależy bowiem od tego, czy jest to rodzaj diagnostyki, czy może jest to dieta eliminacyjna, w przypadku której należy już do końca życia unikać danych produktów (np. glutenu w przypadku celiakii). Jeśli masz wątpliwości dotyczące zasadności stosowania konkretnej diety, to skonsultuj to z lekarzem oraz dietetykiem, którzy zadecydują o najlepszy w danym momencie sposobie żywienia.
Źródła:
- Grzymisławski, M. (Red.). (2019). Dietetyka kliniczna. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
- Souza, C., Rocha, R., & Cotrim, H. P. (2022). Diet and intestinal bacterial overgrowth: Is there evidence? World Journal of Clinical Cases, 10(15), 4713–4716.
- World Allergy Organization (WAO). (2010). Diagnosis and Rationale for Action against Cow’s Milk Allergy (DRACMA) Guidelines. Pobrane z https://www.worldallergy.org/wao-white-book-on-allergy
- Vandenplas, Y i ws. (2007). Diagnostic approach and management of cow’s-milk protein allergy in infants and children: ESPGHAN GI Committee practical guidelines. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 45(5), 577–593.
- Szaniawska, J., & Nowak, J. (2023). Nietolerancja laktozy — żywieniowe ryzyko niedoboru wapnia? Forum Medycyny Rodzinnej, 17(2), 87–98.