- Matcha to japońska zielona herbata w formie drobno zmielonego proszku.
- Za produkt najwyższej jakości uznaje się matchę ceremonialną, pozyskiwaną z pierwszego, wiosennego zbioru.
- Jednym z najważniejszych składników matchy są antyoksydanty, które chronią komórki przed stresem oksydacyjnym.
- Matcha jest również źródłem kofeiny, ale jej działanie pobudzające nie jest gwałtowne, rozkłada się w czasie i nie powoduje nagłego spadku energii.
- Jednym z najczęściej opisywanych obszarów działania matchy jest wsparcie układu sercowo-naczyniowego.
Matcha – co to?
Matcha to japońska zielona herbata w formie drobno zmielonego proszku, ceniona za intensywny zielony kolor, charakterystyczny smak oraz bogaty skład. Jest wytwarzana z rośliny Camellia sinensis, a jej produkcja opiera się na specyficznej, tradycyjnej metodzie uprawy, stosowanej głównie w regionach Japonii, takich jak Nishio w prefekturze Aichi i Ujitawara w prefekturze Kioto.
Z czego jest zrobiona matcha?
Jak powstaje matcha? Krzewy herbaciane przez około 3-4 tygodnie przed zbiorem są zacieniane przy użyciu bambusowych lub materiałowych mat, co ogranicza dostęp światła słonecznego. W odpowiedzi na te warunki roślina zwiększa produkcję chlorofilu oraz aminokwasów, jednocześnie zmniejszając zawartość tanin. Dzięki temu liście stają się ciemniejsze, a gotowy proszek ma łagodniejszy, bardziej słodkawy i aromatyczny profil smakowy.
Po zbiorach liście są starannie przetwarzane i bardzo drobno mielone. W wielu przypadkach matcha powstaje z wysokiej jakości herbaty typu Gyokuro, co dodatkowo wpływa na jej intensywny smak i wysoką zawartość związków bioaktywnych.
Matcha – jakie rodzaje są dostępne w sprzedaży?
W zależności od momentu zbioru oraz jakości liści matchę dzieli się na kilka rodzajów.
Za produkt najwyższej jakości uznaje się matchę ceremonialną, pozyskiwaną z pierwszego, wiosennego zbioru. Charakteryzuje się ona delikatnym, lekko słodkawym smakiem i intensywną zieloną barwą.
Kolejny typ to matcha tradycyjna, a następnie kulinarna, która pochodzi z późniejszych zbiorów i ma bardziej wyrazisty, gorzkawy smak – dlatego najczęściej wykorzystywana jest w kuchni, np. do deserów czy napojów.
Na rynku dostępne są również mieszanki matchy z różnych zbiorów, np. wersje premium (z przewagą liści z pierwszego zbioru) oraz takie, które łączą liście z późniejszych zbiorów, oferując bardziej przystępną cenę i nieco intensywniejszy smak.
Matcha – właściwości
Matcha to wyjątkowo skoncentrowana forma zielonej herbaty, która wyróżnia się bardzo bogatym składem. Dzięki temu, że spożywa się całe, sproszkowane liście Camellia sinensis, a nie tylko ich napar, dostarcza ona znacznie większej ilości składników niż tradycyjna zielona herbata.
Jednym z najważniejszych składników matchy są antyoksydanty, które chronią komórki przed stresem oksydacyjnym. Wysokie stężenie tych związków sprawia, że matcha uznawana jest za jeden z najbardziej „antyoksydacyjnych” napojów w diecie.
Jedna filiżanka matchy dostarcza około 5 razy więcej antyoksydantów niż herbata liściasta.
Matcha jest również źródłem kofeiny, ale mimo to nie działa w identyczny sposób jak kawa. Jej działanie pobudzające nie jest tak gwałtowne, rozkłada się w czasie i nie powoduje nagłego spadku energii. Wynika to z wysokiej zawartości L-teaniny – aminokwasu, który wpływa na układ nerwowy. Wspiera on relaksację, poprawia koncentrację i może korzystnie oddziaływać na pamięć oraz funkcje poznawcze.
Istotnym składnikiem matchy, który odpowiada za jej właściwości prozdrowotne, jest także chlorofil. To zielony barwnik wspierający procesy detoksykacyjne organizmu, w tym wiązanie i usuwanie niektórych metali ciężkich oraz toksyn. Choć te efekty są często podkreślane w literaturze popularnonaukowej, warto pamiętać, że dotyczą one wsparcia naturalnych mechanizmów organizmu, a nie „magicznego oczyszczania”.
Matcha dostarcza także szeregu witamin, w tym witamin: A, C, E, K oraz witamin z grupy B, a także mikroelementów wspierających odporność i prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Dzięki temu jest ceniona nie tylko za smak, ale również za swój gęsty profil odżywczy i długą tradycję stosowania w kulturze japońskiej.
Wsparcie w problemach ze słuchem, zwłaszcza szumów usznych. Ułatwia zasypianie. Kompleksowe połączen...
Wspomaga utrzymanie prawidłowego widzenia i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym. Zawiera innow...
Wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego.
Wspomaga prawidłowe funkcjonowanie kości, mięśni i układu nerwowego. Uzupełnia niedobór witamin D₁...
Preparat stosowany w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów, reumatoidalnego oraz łuszczycowego za...
Saszetki z inozytolem. Wsparcie przy insulinooporności i PCOS. Fertistim wspomaga funkcje płodnościo...
Wspomaga prawidłowe funkcjonowanie naczyń krwionośnych. Zawiera: ekstrakt z ruszczyka kolczastego, e...
Dostarcza substancje wspomagające procesy odbudowy uszkodzonych nerwów, monofosforan urydyny, witami...
Uzupełnia codzienną dietę w składniki odżywcze, które wspomagają utrzymanie prawidłowego widzenia i...
Matcha – na co pomaga?
Jednym z najczęściej opisywanych obszarów działania matchy jest wsparcie układu sercowo-naczyniowego. Obecne w niej polifenole mogą korzystnie wpływać na profil lipidowy, w tym obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL.
Dużo uwagi poświęca się także wpływowi matchy na układ nerwowy i funkcje poznawcze. Połączenie L-teaniny, kofeiny i katechin może wspierać koncentrację oraz szybkość reakcji. L-teanina działa uspokajająco i sprzyja wyciszeniu, jednocześnie nie powodując senności. Z kolei kofeina odpowiada za efekt pobudzenia. Ich synergiczne działanie sprawia, że matcha często opisywana jest jako napój poprawiający skupienie bez typowego dla kawy „roztrzęsienia”.
Istnieją także przesłanki dotyczące wpływu matchy na redukcję stresu i poprawę samopoczucia. L-teanina może modulować aktywność układu nerwowego, sprzyjając stanowi relaksacji oraz lepszej adaptacji do czynników stresowych.
Matcha jest również analizowana pod kątem wpływu na masę ciała i metabolizm. Zawarte w niej katechiny mogą wspierać procesy oksydacji tłuszczów oraz nieznacznie zwiększać wydatek energetyczny organizmu. Jednak efekty te są umiarkowane i zależne m.in. od diety, stylu życia oraz indywidualnych cech organizmu.
Związki zawarte w matchy mają również korzystny wpływ na wątrobę, dzięki czemu wspierają procesy detoksykacyjne.
Matcha w ciąży – wskazana czy przeciwwskazana?
Picie matchy nie jest przeciwwskazane w ciąży, ale należy pamiętać, że jest ona źródłem kofeiny. W porównaniu z herbatą zieloną liściastą zawartość kofeiny jest wyższa i wynosi około 19 do 44,5 mg/g.
W przypadku prawidłowo rozwijającej się ciąży ilość kofeiny w diecie powinna zostać ograniczona do maksymalnie 200 mg na dobę.
Matcha – jak ją pić?
Przygotowanie matchy wymaga kilku podstawowych akcesoriów: czarki (miseczki), bambusowej łyżeczki chashaku oraz bambusowej miotełki chasen, która służy do energicznego mieszania herbaty.
Proces zaczyna się od odmierzenia odpowiedniej ilości proszku matcha przy użyciu bambusowej łyżeczki i umieszczenia go w czarce. Następnie proszek zalewa się gorącą wodą o temperaturze około 80°C. Ważne jest, aby nie używać wrzątku, ponieważ może on negatywnie wpłynąć na smak oraz właściwości herbaty.
Kolejnym krokiem jest intensywne mieszanie napoju za pomocą chasen, aż do uzyskania jednolitej zawiesiny i charakterystycznej piany na powierzchni. W tradycyjnej wersji usucha (bardziej rozcieńczonej) napój ma lekką, spienioną konsystencję. Wyjątkiem jest koicha, czyli gęstsza forma matchy, która nie jest spieniana w taki sam sposób i ma bardziej intensywną, kremową strukturę.
Po przygotowaniu matchę należy spożyć od razu, ponieważ jako zawiesina szybko się rozwarstwia. W zależności od preferencji smakowych i tradycji można następnie dolać większą ilość wody, uzyskując łagodniejszy napój o objętości nawet około 200 ml.
Zastosowanie kulinarne japońskiej herbaty
Matcha to nie tylko napój, ale również wszechstronny składnik kulinarny, który znajduje zastosowanie zarówno w deserach, jak i w daniach wytrawnych.
W cukiernictwie matcha jest szczególnie ceniona jako naturalny barwnik i aromat. Doskonale sprawdza się w wypiekach i deserach takich jak makaroniki, serniki, panna cotta czy lody, nadając im nie tylko atrakcyjny wygląd, ale również delikatną, herbacianą nutę smakową.
W codziennej diecie matcha może być wykorzystywana również jako dodatek do dań, takich jak owsianki czy puddingi chia, które stanowią zdrowszą alternatywę dla tradycyjnych słodyczy. Ciekawym pomysłem są również naleśniki z dodatkiem matchy, które zyskują intensywny kolor i subtelny smak zielonej herbaty.
Podsumowanie
Matcha to napój pochodzący z Japonii, ale obecnie zyskujący coraz większą popularność również w Polsce. Zdaniem dietetyka to dobry trend, ponieważ matcha zawiera wiele wartościowych składników, w tym liczne antyoksydanty, które chronią przed szkodliwym działaniem wolnych rodników. Należy jednak pamiętać o tym, aby wybierać wysokiej jakości matchę i nie łączyć jej ze składnikami, które obniżają wartość odżywczą napoju (np. cukier, słodkie syropy). Tylko w takiej postaci można w pełni korzystać z jej cennych właściwości.
Źródła:
- Kochman, J., Jakubczyk, K., Antoniewicz, J., Mruk, H., & Janda, K. (2020). Health benefits and chemical composition of matcha green tea: A review. Molecules, 26(1), 85.
- Sakurai, K., Shen, C., Ezaki, Y., Inamura, N., Fukushima, Y., Masuoka, N., & Hisatsune, T. (2020). Effects of matcha green tea powder on cognitive functions of community-dwelling elderly individuals. Nutrients, 12(12), 3639.
- Wang, J., Zareef, M., He, P., Sun, H., Chen, Q., Li, H., … & Xu, D. (2019). Evaluation of matcha tea quality index using portable NIR spectroscopy coupled with chemometric algorithms. Journal of the Science of Food and Agriculture, 99(11), 5019-5027.