- Neuroplastyczność to zdolność mózgu do zmiany swojej struktury i funkcji pod wpływem doświadczeń, nauki, urazów czy chorób.
- Nie jest prawdą, że plastyczność mózgu występuje tylko u dzieci – również mózg dorosłego człowieka może się zmieniać, choć w mniejszym stopniu.
- Reklamy czy hasła obiecujące „przeprogramowanie mózgu” przesadzają – neuroplastyczność ma swoje biologiczne granice.
- Mózg może utrwalać również niekorzystne zmiany, jak w przypadku uzależnień czy zespołu stresu pourazowego.
- Rehabilitacja po udarach i urazach mózgu też opiera się na neuroplastyczności – dzięki niej niektóre funkcje mogą zostać częściowo odzyskane.
- Aktywność fizyczna wspiera neuroplastyczność, poprawia pamięć i nastrój oraz może chronić przed depresją i chorobami neurodegeneracyjnymi.
Nuclistim wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Dzięki wysokiej zawartości składników aktywnych wspomaga regenerację, odbudowę i ochronę neuronów.
Czym naprawdę jest neuroplastyczność?
Zjawisko neuroplastyczności to jedno z pojęć, które w świecie nauki budzi wiele wątpliwości i rodzi nieporozumienia. Niektóre media coraz częściej oferują nam „rewelacyjne” techniki obiecujące szybkie podniesienie IQ, „przeprogramowanie” mózgu w 30 dni czy też poprawę pamięci dzięki np. łamigłówkom. Czy warto ufać takim reklamom? I tak i nie.
Wyniki badań naukowych już dawno wykazały, że neuroplastyczność jest realnym zjawiskiem, a ludzki mózg nie jest niezmienny, co oznacza wysoką podatność na bodźce.
Co ważne jest ona podstawową cechą ośrodkowego układu nerwowego i uwzględnia zdolność do zmiany swojej struktury, a co za tym idzie funkcji.
Neuroplastyczność zachodzi w odpowiedzi na nowe doświadczenia, w tym m.in. naukę, a także urazy mechaniczne lub spowodowane procesem chorobowym1.
W ujęciu stricte neurobiologicznym oznacza to tworzenie nowych połączeń synaptycznych, reorganizację sieci neuronalnych, a także neurogenezę, czyli powstawanie nowych komórek nerwowych, np. w formacji hipokampa, strukturze odpowiedzialnej za uczenie się i zapamiętywanie1.
Fakty i mity o neuroplastyczności
Warto pamiętać, że neuroplastyczność to nie magia, a fundamentalna właściwość mózgu. To dzięki niej potrafimy dostosowywać się do nowych sytuacji i kompensować uszkodzenia (w pewnym stopniu). Wokół neuroplastyczności narosło jednak wiele mitów, dlatego warto skonfrontować je z naukowymi faktami.
Mit 1: Mózg jest plastyczny wyłącznie w okresie dzieciństwa
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu sądzono, że rozwój mózgu kończy się mniej więcej w okresie dojrzewania, a w kolejnych latach w strukturze tej nic się nie zmienia. Dopiero badania przeprowadzone w drugiej połowie XX wieku wykazały, że proces reorganizacji neuronalnej u osób dorosłych jest możliwy i co więcej – powszechny. Należy jednak jasno podkreślić, że zjawisko neuroplastyczności u osób dorosłych jest znacznie wolniejsze i mniejsze niż u dzieci.
Neurogeneza, czyli powstawanie nowych neuronów u dorosłych ogranicza się przede wszystkim do dwóch struktur: formacji hipokampa i opuszki węchowej2. Co to oznacza w praktyce? Najprościej mówiąc, że nie da się odbudować całego mózgu, jednak plastyczność niektórych struktur mózgu ma znaczenie kliniczne w przypadku leczenia wielu chorób neurodegeneracyjnych, w tym choroby Alzheimera, otępienia, a nawet depresji.
Mit 2: Możesz przeprogramować mózg w dowolny sposób
Reklamy niektórych kursów sugerują, że wystarczy trening mózgu, aby w dowolny sposób zmienić swoją osobowość lub umiejętności. Rzeczywistość jest jednak nieco inna.
Neuroplastyczność ma swoje granice, zwłaszcza w kontekście biologicznym.
Pewne struktury mózgu są mocno wyspecjalizowane i tym samym nie są w stanie przejąć funkcji innych struktur – np. uszkodzonych w wyniku choroby lub urazu.
Obszerna metaanaliza przeprowadzona przez Melby-Lervag i in., wykazała, że programy treningowe pamięci wydają się przynosić krótkotrwałe efekty, a to nie przekłada się bezpośrednio na pomiary umiejętności poznawczych3. Pozytywne efekty tego rodzaju treningu mózgu dotyczy przede wszystkim pamięci roboczej, co może okazać się przydatne w rozwiązywaniu bieżących problemów, uczenia się i czytania.
Summa summarum, powszechnie dostępne treningi mózgu ćwiczą pamięć roboczą, ale niekoniecznie podnoszą wskaźnik IQ.
Zapewnia kompleksowe wsparcie obwodowego układu nerwowego. Zawiera innowacyjne składniki: acetylo-L-karnitynę i TetraSOD® oraz kwas alfa-liponowy i olej z wiesiołka standaryzo...
Mit 3: Negatywna neuroplastyczność to wymysł
Niestety, mózg potrafi utrwalać także szkodliwe zmiany. Najczęściej mówimy o neuroplastyczności w kontekście pozytywnych zmian poznawczych przydatnych podczas m.in. nauki języków obcych, rozwoju lub rehabilitacji.
Tymczasem, ludzki mózg wykazuje plastyczność również w niekorzystnym kierunku. Widać to szczególnie wyraźnie w przypadku uzależnienia. Aktywacja układu nagrody zlokalizowanego w śródmózgowiu może powodować wzmocnienie patologicznych wzorców motywacji.
Co więcej, na skutek traumatycznych wydarzeń dochodzi często do rozwoju zespołu stresu pourazowego (ang. post traumatic stress disorder, PTSD), co oznacza trwałą konsolidację wspomnień lękowych. PTSD jest szczególnie widoczne u weteranów wojennych i ofiar przemocy4,5.
Badania naukowe wykazały, że chroniczny stres powoduje zmiany w formacji hipokampa i korze przedczołowej, a to z kolei osłabia funkcje poznawcze i kontrolę emocji5.
Fakt 1: Mózg potrafi reorganizować swoje połączenia po urazach
Zjawisko neuroplastyczności jest od dekad wykorzystywane w rehabilitacji po urazach i udarach mózgu. Jeśli dana część ośrodkowego układu nerwowego zostanie uszkodzona, istnieje możliwość częściowego przejęcia jej funkcji – poprzez tzw. reorganizację sieci neuronalnych. Zjawisko to najczęściej dotyczy jednak kory czuciowej i ruchowej.
W praktyce obserwuje się je u osób, które dzięki neurorehabilitacji odzyskały sprawność w np. sparaliżowanej kończynie. Jednakże warto zaznaczyć, że ogromne znaczenie ma czas, intensywność, a także jakość terapii6.
Polecany przy zaburzeniach funkcji poznawczych, demencji starczej, trudnościach w zapamiętywaniu, powikłaniach po przebytych udarach i urazach, a także w przypadku chorób neur...
Fakt 2: Aktywność fizyczna wspiera plastyczność mózgu
Ćwiczenia fizyczne są dobre nie tylko dla kondycji całego ciała, ale wpływają również na procesy neuroplastyczności. Regularny ruch (nie musi być intensywny) zwiększa poziom neurotroficznego czynnika pochodzenia mózgowego (ang. brain-derived neurotrophic factor, BDNF), czyli białka zaangażowanego w procesy tworzenia się nowych połączeń między neuronami.
Aktywność fizyczna ma szczególnie silny wpływ na formację hipokampa, którego objętość jest większa u osób niestroniących od ruchu7.
Z powyższego wynika, że systematyczny ruch może poprawiać pamięć, nastrój i opóźniać procesy neurodegeneracyjne. Dodatkowo może również chronić przed depresją i pogorszeniem funkcji poznawczych7.
Fakt 3: Utrata jednego zmysłu może zwiększyć neuroplastyczność innych obszarów mózgu
Gdy jeden ze zmysłów ulega uszkodzeniu, mózg jest zdolny doprzeorganizowania pewnych obszarów w taki sposób, aby wspierały inne zmysły. Centralny układ nerwowy jest zdolny do adaptacji sensorycznej – np. osoby niewidome od urodzenia wykazują często aktywność kory mózgowej podczas słuchania lub czytania (metodą dotykową). Podobnie osoby niesłyszące – ich kora słuchowa w mózgu może odpowiadać wzorcem aktywności na bodźce wzrokowe. Pokazuje to ogromną elastyczność mózgu – szczególnie u dzieci, ale także u dorosłych8.
Neuroplastyczność to zdolność mózgu do zmiany – realna, udowodniona, ale nie cudowna. Tak jak możemy trenować ciało w określony sposób i w pewnych granicach, tak możemy trenować mózg – ale z szacunkiem dla jego ograniczeń biologicznych, indywidualnych i społecznych. Zrozumienie faktów pozwala skuteczniej korzystać z potencjału mózgu, unikając rozczarowań związanych z przesadzonymi obietnicami.
Wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego.
Wspiera pamięć i koncentrację, usprawnia procesy uczenia się. Zawiera olej z ryb i olej z wiesiołka...
Wspiera funkcjonowanie układu nerwowego, pomaga w redukcji zmęczenia, skraca czas potrzebny na zaśni...
Zapewnia kompleksowe wsparcie obwodowego układu nerwowego. Zawiera innowacyjne składniki: acetylo-L...
Polecany przy zaburzeniach funkcji poznawczych, demencji starczej, trudnościach w zapamiętywaniu, po...
Preparat zalecany w celu uzupełnienia codziennej diety w kwas alfa-liponowy.
Wspomaga prawidłowe funkcjonowanie kości, mięśni i układu nerwowego. Uzupełnia niedobór witamin D₁...
Uzupełnia codzienną dietę w palmitoiloetanoloamid (PEA) oraz witaminy z grupy B (B1, B6, B12).
Nuclistim wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Dzięki wysokiej zawartości składników...
Źródła:
- Kossut M. Neuroplastyczność – podstawowe mechanizmy. Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2019; 14:1–2, p 1–8.
- Spalding KL, Bergmann O, Alkass K, Bernard S, Salehpour M, Huttner HB, Boström E, Westerlund I, Vial C, Buchholz BA, Possnert G, Mash DC, Druid H, Frisén J. Dynamics of hippocampal neurogenesis in adult humans. Cell. 2013 Jun 6;153(6):1219-1227. doi: 10.1016/j.cell.2013.05.002.
- Melby-Lervåg M, Redick TS, Hulme C. Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of „Far Transfer”: Evidence From a Meta-Analytic Review. Perspect Psychol Sci. 2016 Jul;11(4):512-34. doi: 10.1177/1745691616635612.
- McEwen BS, Milner TA. Hippocampal formation: shedding light on the influence of sex and stress on the brain. Brain Res Rev. 2007 Oct;55(2):343-55. doi: 10.1016/j.brainresrev.2007.02.006.
- Izquierdo I, Furini CR, Myskiw JC. Fear Memory. Physiol Rev. 2016 Apr;96(2):695-750. doi: 10.1152/physrev.00018.2015.
- Nudo RJ, McNeal D. Plasticity of cerebral functions. Handb Clin Neurol. 2013;110:13-21. doi: 10.1016/B978-0-444-52901-5.00002-2.
- Boa Sorte Silva NC, Barha CK, Erickson KI, Kramer AF, Liu-Ambrose T. Physical exercise, cognition, and brain health in aging. Trends Neurosci. 2024 Jun;47(6):402-417. doi: 10.1016/j.tins.2024.04.004.
- Lingnau A, Strnad L, He C, Fabbri S, Han Z, Bi Y, Caramazza A. Cross-modal plasticity preserves functional specialization in posterior parietal cortex. Cereb Cortex. 2014 Feb;24(2):541-9. doi: 10.1093/cercor/bhs340.