- Nukleotydy budują m.in. kwasy nukleinowe, cząsteczki dostarczające energię do komórek czy kofaktory wielu enzymów.
- Właściwości nukleotydów pozwalają na ich wykorzystanie do wspomagania pracy układu odpornościowego, nerwowego czy pokarmowego.
- W niektórych sytuacjach rośnie zapotrzebowanie na nukleotydy. Dla dzieci ich większa ilość jest potrzebna do prawidłowego rozwoju, są też niezbędne do regeneracji po różnych schorzeniach czy urazach.
- Najpopularniejsze nukleotydy to UMP – monofosforan urydyny, CMP – monofosforan cytydyny.
- Więcej ciekawostek dotyczących tego, jak funkcjonuje ludzki organizm i co to oznacza dla nas w praktyce znajdziesz na stronie głównej Zdrowych Rozwiązań >>>
Nuclistim wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Dzięki wysokiej zawartości składników aktywnych wspomaga regenerację, odbudowę i ochronę neuronów.
Co to są nukleotydy?
Nukleotydy są podstawowym elementem budulcowym różnych struktur pełniących istotne funkcje w organizmie. Przede wszystkim to kwasy nukleinowe:
- DNA – kwas deoksyrybonukleinowy,
- RNA – kwas rybonukleinowy.
Są one najważniejszymi cząstkami w komórce człowieka, ponieważ przechowują zakodowaną informację genetyczną, a także umożliwiają jej odczyt i wykorzystanie do syntezy białek. Kwasy nukleinowe przypominają długie łańcuchy, w których poszczególnymi ogniwami są właśnie nukleotydy.
Budowa nukleotydów – z czego się składają?
Budowa nukleotydów opiera się na 3 elementach:
- zasadzie azotowej – najczęściej to adenina, tymina, cytozyna, guanina i uracyl,
- reszcie cukrowej – w połączeniu z zasadą azotową tworzy nukleozyd, odpowiednio: adenozynę, tymidynę, cytydynę, guanozynę i urydynę,
- grupie fosforanowej – po jej przyłączeniu do nukleozydu powstaje pełny nukleotyd.
Nukleotydy łączą się w długie łańcuchy, w których ich kolejność ma ogromne znaczenie, ponieważ tworzy sekwencję ze wspomnianych wyżej zasad azotowych. Działa ona jak szyfr – koduje wszystkie aminokwasy produkowane w organizmie. Dlatego nukleotydy bezpośrednio uczestniczą w przechowywaniu informacji genetycznej ludzkiego ciała.
Rodzaje nukleotydów i ich najważniejsze przykłady
Nukleotydy można podzielić na wiele sposobów, w zależności od tego, na co chcemy zwrócić uwagę. Przykładowo do nukleozydu (dla przypomnienia – to połączenie zasady azotowej z resztą cukrową) może przyłączyć się różna liczba grup fosforanowych, a każdy z powstających związków pełni w organizmie inne funkcje.
Przykłady nukleotydów w zależności od liczby grup fosforanowych to:
- jedna – monofosforany, np. UMP – monofosforan urydyny, CMP – monofosforan cytydyny
- dwie – difosforany, np. ADP – adenozynodifosforan,
- trzy – trifosforany, np. ATP – adenozynotrifosforan.
Ponadto w zależności od miejsca występowania wyróżniamy nukleotydy DNA i RNA. Rozbieżności pomiędzy nimi dotyczą zarówno ich budowy, jak i pełnionych funkcji. Różnią się przede wszystkim rodzajem reszty cukrowej – w przypadku kwasu RNA to ryboza, z kolei nukleotydy w DNA zawierają deoksyrybozę.
Jeszcze inny podział obejmuje kwestię budowy samej zasady azotowej. W zależności od niej wyróżniamy:
- nukleotydy purynowe – zawierają adeninę lub guaninę,
- nukleotydy pirymidynowe – są zbudowane z cytozyny, tyminy lub uracylu.
Podział ten jest ważny ze względu na to, że nukleotydy purynowe łączą się z pirymidynowymi w pary – adenina z tyminą lub uracylem, a guanina z cytozyną. Pomiędzy nimi wytwarzają się wiązania, które utrzymują charakterystyczną dla DNA strukturę podwójnej helisy, czyli dwóch splecionych ze sobą łańcuchów nukleotydów.
Najważniejsze właściwości nukleotydów
Kluczową zdolnością nukleotydów jest tworzenie trwałych wiązań, które umożliwiają zbudowanie długich łańcuchów. Ponadto łączenie się zasad azotowych w pary nie tylko tworzy cząsteczkę DNA, ale także pozwala na odczyt zakodowanych w niej aminokwasów. Odbywa się to w procesie transkrypcji, kiedy na podstawie nukleotydów DNA powstaje łańcuch RNA. Stanowi on swego rodzaju matrycę, która następnie jest transportowana do specjalnych struktur – rybosomów. Potrafią one odczytać szyfr DNA i na podstawie uzyskanych informacji wyprodukować odpowiednie białka.
Czy nukleotydy występują tylko w DNA i RNA?
Chociaż nukleotydy kojarzą się głównie z kwasami nukleinowymi, można je znaleźć także w innych związkach niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.Należą do nich m.in.:
- cząsteczki magazynujące i transportujące energię, np. ATP (adenozynotrifosforan) – to swego rodzaju baterie, które kumulują energię w wysokoenergetycznych wiązaniach, a następnie transportują ją do miejsc, w których jest aktualnie potrzebna,
- związki przekazujące sygnały między komórkami, np. cGMP (cykliczny guanozynomonofosforan) – uczestniczą w regulacji wielu procesów metabolicznych, wpływają m.in. na pracę komórek mięśniowych i nerwowych,
- kofaktory reakcji enzymatycznych, np. koenzym A – ich obecność jest niezbędna do przeprowadzenia przez enzymy określonych reakcji biochemicznych. Uczestniczą m.in. w produkcji fosfolipidów budujących błony otaczające wszystkie komórki.
Nukleotydy tworzą tak wiele różnych związków, że są obecne w większości procesów biochemicznych zachodzących w ludzkim organizmie.Z tego względu ich suplementacja może przynieść wszechstronne korzyści, np. dla pracy jelit, układu nerwowego czy odpornościowego.
Źródła nukleotydów dietetycznych w pożywieniu
Nukleotydy są w organizmie produkowane na bieżąco, jednak mogą być także dostarczane w diecie. Ich źródłem są produkty bogate w białko, zarówno zwierzęce, jak i roślinne. W pożywieniu nukleotydy znajdziesz w:
- mięsie i podrobach,
- rybach i owocach morza,
- nabiale,
- jajkach,
- warzywach strączkowych,
- drożdżach.
Oprócz tego bogatym źródłem nukleotydów jest mleko matki. Wynika to z faktu, że niemowlęta potrzebują ich dużych ilości do prawidłowego wzrostu i rozwoju. Dlatego też są dodawane do mleka modyfikowanego dla maluchów, które nie mogą być karmione naturalnie. W ten sposób można dostarczyć nukleotydy dla dzieci w odpowiedniej dawce.
Nukleotydy – na co mogą pomóc?
Nukleotydy dietetyczne są coraz bardziej popularnym składnikiem suplementów diety. Zwykle organizmowi wystarczą te dostarczane z pożywieniem oraz syntetyzowane w komórkach, jednak w niektórych sytuacjach zapotrzebowanie na te związki wzrasta.Może to wynikać np. z urazów, chorób czy infekcji, które uszkadzają komórki – do ich odbudowy niezbędne są właśnie nukleotydy.
Nukleotydy na jelita
Nukleotydy wspomagają regenerację komórek nabłonka jelit, zwłaszcza w przypadku uszkodzeń wywołanych stanami zapalnymi czy chorobami przewlekłymi. Ponadto mogą poprawiać wchłanianie niektórych substancji z pożywienia, np. żelaza.
Nukleotydy na odporność
Infekcje i stany zapalne różnego pochodzenia sprawiają, że praca układu immunologicznego wchodzi na wyższe obroty. Niezbędne są wtedy duże ilości komórek odpornościowych, np. limfocytów czy makrofagów. Do ich produkcji potrzebne są nukleotydy dietetyczne, dlatego ich suplementacja może przyspieszyć ten proces.
U dzieci odporność kształtuje się przez pierwsze kilkanaście lat życia, dlatego maluchy są szczególnie narażone na infekcje. W sezonie jesienno-zimowym możesz wzmocnić układ immunologiczny swojej pociechy poprzez uzupełnianie m.in. nukleotydów z cynkiem, witaminą D czy innymi składnikami o działaniu immunostymulującym.
Nukleotydy na układ nerwowy
Nukleotydy dietetyczne stosowane do wspomagania układu nerwowego to najczęściej monofosforan urydyny i monofosforan cytydyny. Ich działanie obejmuje:
- regulację przekaźnictwa sygnałów pomiędzy neuronami,
- wsparcie procesów neuroregeneracji oraz powstawania nowych komórek,
- wytwarzanie nowych połączeń pomiędzy już istniejącymi neuronami,
- produkcję fosfolipidów budujących błony komórkowe.
Suplementacja nukleotydów wskazana jest zwłaszcza w przypadku polineuropatii, czyli uszkodzenia nerwów w wyniku np. cukrzycy czy urazów.Może pomóc także przy zaburzeniach funkcji poznawczych, stanach zapalnych nerwów czy nerwobólach różnego pochodzenia.
Nukleotydy to cząsteczki, które uczestniczą w wielu fundamentalnych procesach zachodzących w ludzkim ciele. Ich rola w utrzymaniu homeostazy jest nieoceniona, dlatego warto uzupełnić ewentualne niedobory w stanach zwiększonego zapotrzebowania organizmu.
Wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego.
Wspiera pamięć i koncentrację, usprawnia procesy uczenia się. Zawiera olej z ryb i olej z wiesiołka...
Wspiera funkcjonowanie układu nerwowego, pomaga w redukcji zmęczenia, skraca czas potrzebny na zaśni...
Zapewnia kompleksowe wsparcie obwodowego układu nerwowego. Zawiera innowacyjne składniki: acetylo-L...
Polecany przy zaburzeniach funkcji poznawczych, demencji starczej, trudnościach w zapamiętywaniu, po...
Preparat zalecany w celu uzupełnienia codziennej diety w kwas alfa-liponowy.
Wspomaga prawidłowe funkcjonowanie kości, mięśni i układu nerwowego. Uzupełnia niedobór witamin D₁...
Uzupełnia codzienną dietę w palmitoiloetanoloamid (PEA) oraz witaminy z grupy B (B1, B6, B12).
Nuclistim wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Dzięki wysokiej zawartości składników...
Źródła:
- Woroń, J. (2024). Suplementacja urydyny i cytydyny w polineuropatiach i nie tylko. Medycyna po Dyplomie, 07-08.
- Bacha, U., Nasir, M., Ali, M. A., Muhammad, J., & Sheikh, A. A. (2013). Nucleotides supplementation improves various function of the body. J Anim Health Prod, 1(1), 1-5.
- Ding, T., Song, G., Liu, X., Xu, M., & Li, Y. (2021). Nucleotides as optimal candidates for essential nutrients in living organisms: A review. Journal of Functional Foods, 82, 104498.
- Szczechowiak, K. (2020). Rola wybranych substancji w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego. Neurologia po Dyplomie, 15(2).
- Dancey, C. P., Attree, E. A., & Brown, K. F. (2006). Nucleotide supplementation: a randomised double-blind placebo controlled trial of IntestAidIB in people with Irritable Bowel Syndrome [ISRCTN67764449]. Nutrition journal, 5, 1-9.