Określone prawa dla pasażerów lotniczych, w tym m.in. prawo do odszkodowania, zwrotu kosztu biletów oraz opieki przewoźnika, w przypadku opóźnienia lub odwołania lotu – zostały zagwarantowane w unijnym Rozporządzeniu (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11.02.2004 r.1.
Chociaż wspomniane rozporządzenie jest unijnym aktem prawnym, jego terytorialny zakres zastosowania znacznie wykracza poza obszar Unii Europejskiej. Prawa, które gwarantuje w przypadku opóźnienia lub odwołania lotu samolotem, przysługują pasażerom:
- podróżującym po terytorium UE oraz odlatującym z lotniska znajdującego się na terytorium UE i kończącym lot poza obszarem UE, bez względu na to czy linia lotnicza to przewoźnik europejski, czy spoza UE,
- odlatującym z lotniska znajdującego się w państwie trzecim i kończącym lot na terytorium UE, pod warunkiem że linia lotnicza to przewoźnik europejski.
Prawa pasażerów w przypadku opóźnienia lotu
W przypadku opóźnienia lotu – to czy pasażerowi przysługiwać będą z tego tytułu określone prawa, zależne jest od długości trasy opóźnionego lotu oraz tego ile wyniosło opóźnienie. I tak: za „lot opóźniony”, generujący określone prawa po stronie pasażerów lotniczych, uznawany jest:
- lot do 1500 km, opóźniony o min. 2 godz.,
- lot w UE dłuższy niż 1500 km i każdy inny lot o długości 1500-3500 km, opóźniony o min. 3 godz.,
- każdy inny lot, opóźniony o min. 4 godz.
W przypadku wystąpienia opóźnienia, kwalifikującego się do którychś z powyższych „widełek”, pasażerom danego lotu przysługiwać będzie od przewoźnika lotniczego:
- bezpłatne wyżywienie, tj. posiłki oraz napoje w ilościach adekwatnych do czasu oczekiwania (jeżeli opieka w postaci zaopatrzenia pasażerów w posiłki i napoje nie zostanie zagwarantowana na czas, a pasażer samodzielnie poniesie ww. koszty, może domagać się ich zwrotu od linii lotniczej na podstawie przedstawionych paragonów lub faktur),
- zapewnienie możliwości odbycia dwóch rozmów telefonicznych lub wysłania dwóch wiadomości e-mail,
- zakwaterowanie w hotelu oraz transport pomiędzy lotniskiem a hotelem – gdy występuje konieczność oczekiwania przez jedną lub więcej nocy (jeżeli nie zostaną one zapewnione na czas przez linię lotniczą – pasażer może domagać się zwrotu poniesionych z tego tytułu kosztów, na podstawie przedstawionych paragonów lub faktur) oraz
- prawo do zwrotu (nie później niż w terminie 7 dni) kosztów biletów lotniczych lub zaoferowania innego połączenia z punktem docelowym – jeżeli opóźnienie wynosi co najmniej 5 godzin.

Odszkodowanie za opóźniony lot
Odszkodowanie jest jednym z praw przysługujących pasażerom opóźnionych lotów, jednak przesłanki jego otrzymania są odmienne niż w przypadku pozostałych, wyżej omówionych praw. Prawo do odszkodowania nie jest bowiem uzależnione od długości trasy opóźnionego lotu – od tego zależna jest wyłącznie jego wysokość.
O odszkodowanie za opóźniony lot, może ubiegać się pasażer, który przybył do miejsca docelowego z co najmniej 3-godzinnym opóźnieniem. Istotne jest przy tym to, że:
- prawo do odszkodowania, w powyższym przypadku, nie wynika wprost ze wspomnianego rozporządzenia, tylko z wyroku TSUE w sprawie Sturgeon przeciwko Condor Flugdienst GmbH z 19.11.2009 (sygn. akt C-402/07)2, który jest jednak wiążący we wszystkich w państwach członkowskich UEoraz
- że najważniejszy jest czas przybycia do miejsca docelowego, a nie czas opóźnienia samego wylotu – może się więc zdarzyć tak, że wylot będzie opóźniony o 3 godziny, ale opóźnienie zostanie „nadrobione” w trasie i do miejsca docelowego dotrze się np. z 2,5-godzinnym opóźnieniem. W takiej sytuacji odszkodowanie nie będzie już należne.
Kwota odszkodowania, o jaką można się ubiegać to:
- 250 euro – w przypadku lotu do 1500 km,
- 400 euro – w przypadku lotu w UE dłuższym niż 1500 km i każdego innego lotu o długości 1500-3500 km oraz
- 600 euro – w przypadku każdego innego lotu.
Przewoźnik nie będzie jednak zobowiązany do wypłaty odszkodowania za opóźniony lot (nawet w przypadku spełnienia wszystkich powyższych przesłanek), jeżeli opóźnienie nastąpiło na skutek nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności takie, mogą przede wszystkim zaistnieć w przypadku:
- złych warunków meteorologicznych,
- destabilizacji politycznej,
- zagrożenia bezpieczeństwa,
- ukrytych wad produkcyjnych samolotu lub
- strajków strony trzeciej, np. personelu lotniska.

Prawa pasażerów w przypadku odwołania lotu
W przypadku odwołania lotu – prawa pasażerów lotniczych są analogiczne do tych przysługujących na wypadek opóźnienia lotu, jednak nieco odmienne są przesłanki skorzystania z poszczególnych praw. I tak:
- Zwrot kosztów biletów lotniczych – przysługuje, jeżeli pasażer zrezygnuje z przebukowania odwołanego lotu na inny możliwy (najwcześniejszy lub późniejszy, dogodny dla pasażera) termin (tzw. lot zastępczy),
- Prawo do opieki, czyli do:
- bezpłatnego wyżywienia, adekwatnego do czasu oczekiwania na kolejny lot,
- zapewnienia możliwości odbycia dwóch rozmów telefonicznych lub wysłania dwóch wiadomości e-mail oraz
- zapewnienia zakwaterowania w hotelu i transportu pomiędzy lotniskiem a hotelem – jeżeli występuje konieczność oczekiwania co najmniej jeden dzień na kolejny lot,
przysługują w przypadku podjęcia przez pasażera decyzji o przebukowaniu lotu na inny, najwcześniejszy możliwy termin.
- Odszkodowanie (w wysokości 250-600 euro, w zależności od długości i kierunku lotu) – przysługuje, jeżeli pasażer został poinformowany o odwołaniu lotu na mniej niż 2 tygodnie przed planowanym czasem odlotu i odwołanie lotu nie jest skutkiem wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć. Przewoźnik może również zwolnić się z obowiązku wypłaty odszkodowania, jeżeli poinformował pasażera o odwołaniu lotu w terminie krótszym niż dwa tygodnie przed planowanym czasem odlotu i zaoferował mu lot zastępczy zapewniający dotarcie do miejsca docelowego w nieprzekraczającym określonego czasu „poślizgu” (w zależności od terminu przekazania informacji – maks. 4 godz.).
Obowiązek informacyjny linii lotniczych
W przypadku opóźnienia lotu o co najmniej 2 godziny lub jego odwołania – przewoźnik lotniczy ma obowiązek wręczyć każdemu pasażerowi pisemną informację na temat przysługujących mu z tego tytułu praw, w tym prawa do ubiegania się o odszkodowanie.
W jaki sposób uzyskać odszkodowanie za opóźniony lub odwołany lot?
Żeby ubiegać się o odszkodowanie za opóźniony lub odwołany lot, należy:
- Złożyć reklamację przewoźnikowi obsługującemu opóźniony lot (wysokość należnego odszkodowania można wyliczyć za pomocą kalkulatora dostępnego pod adresem: https://konsument.gov.pl/kalkulator-praw-pasazerow-linii-lotniczych/),
- Jeżeli linia lotnicza odmówi wypłaty lub nie odpowie na reklamację w terminie 30 dni od dnia złożenia reklamacji, przysługuje prawo do:
- złożenia wniosku o wszczęcie postępowania ADR (tj. pozasądowego postępowania polubownego) do Rzecznika Praw Pasażerów przy Urzędzie Lotnictwa Cywilnego (https://pasazerlotniczy.ulc.gov.pl/zloz-wniosek) – jeżeli lot miał się odbyć z Polski,
- złożenia skargi do Europejskiego Centrum Konsumenckiego w Polsce – jeżeli linia lotnicza jest zarejestrowana w innym kraju UE
lub alternatywnie
- Można od razu dochodzić roszczeń na drodze sądowej.
Warto przy tym mieć na względzie, że roszczenie o odszkodowanie, wynikające ze wspomnianego rozporządzenia, przedawnia się z upływem roku od dnia przylotu do miejsca docelowego, a w przypadku gdy lot został całkowicie odwołany – od dnia, w którym miał nastąpić przylot.

Podstawa prawna:
- Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11.02.2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.Urz.UE.L 2004 Nr 46, str. 1)
- Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 listopada 2009 r.: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-402/07&language=pl
- Ustawa z dnia 3.07.2002 r. – Prawo lotnicze (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1235).














