- Rak jamy ustnej i palenie papierosów mają bezpośredni związek. Równie szkodliwe mogą być cygara, fajki, a nawet żucie tytoniu.
- Pierwsze objawy nowotworów jamy ustnej są mało charakterystyczne – łatwo je zbagatelizować lub pomylić z infekcją, co sprawia, że choroba często wykrywana jest w zaawansowanym stadium.
- Jak wygląda rak jamy ustnej? Jak rozpoznać nowotwór języka albo wargi? Poznaj pierwsze objawy i sygnały, które powinny skłonić do wizyty u lekarza.
- Głównym czynnikiem ryzyka wystąpienia raka jamy ustnej jest palenie tytoniu. Jak je rzucić? Poznaj podpowiedzi naszych ekspertów na Zdrowych Rozwiązaniach >>>
DENICIT to lek bez recepty wskazany w odzwyczajaniu się od palenia tytoniu i zmniejszeniu głodu nikotynowego u osób, które chcą przestać palić. Celem stosowania leku DENICIT jest trwałe zaprzestanie używania produktów zawierających nikotynę. Zawiera cytyzynę, która zwiększa ok. 3-krotnie szansę na rzucenie palenia¹.
¹Hajek P et al.: Efficay of cytisine in helping smokers quit;systematic review and meta-analysis. Thorax, 2013
Nowotwory jamy ustnej przyczyny
Nowotwory jamy ustnej szczególnie często występują u osób obciążonych czynnikami ryzyka, do których zalicza się:
- używanie tytoniu w każdej postaci (papierosy, fajki, cygara, tytoń do żucia i ssania),
- spożywanie dużych ilości alkoholu,
- nadmierną ekspozycję warg na słońce,
- zakażenie wirusem HPV (brodawczaka ludzkiego),
- niewłaściwą higienę jamy ustnej i związany z nią przewlekły stan zapalny.
Rak jamy ustnej a palenie papierosów
Głównym czynnikiem ryzyka nowotworów w jamie ustnej jest używanie tytoniu. Zwykle utożsamia się to z paleniem papierosów, jednak warto podkreślić, że palenie fajek i cygar, a także żucie czy ssanie tytoniu również przyczynia się do zwiększonej zachorowalności na raka jamy ustnej.
Szacuje się, że u użytkowników tytoniu ryzyko wystąpienia nowotworu jamy ustnej jest od 5 do 10 razy wyższe niż w ogóle populacji. Ryzyko dodatkowo wzrasta w przypadku nadużywania alkoholu.
Palenie papierosów jest szczególnie niebezpieczne – działanie rakotwórcze wywiera bowiem nie tylko sam tytoń, ale szereg innych substancji zawartych w dymie papierosowym, w tym policykliczne węglowodory aromatyczne (PWA), nitrozaminy, formaldehyd i aceton. Dym tytoniowy zawiera ponad 4000 związków chemicznych, z czego kilkadziesiąt to substancje kancerogenne.
Dlatego najskuteczniejszym sposobem na ograniczenie ryzyka nowotworów jamy ustnej jest rzucenie palenia. Należy pamiętać, że palenie to czynnik predysponujący nie tylko do chorób onkologicznych w obrębie jamy ustnej – zwiększa również ryzyko rozwoju innych rodzajów nowotworów (głównie płuc) oraz chorób układu sercowo-naczyniowego i oddechowego.
Statystyki są nieubłagane – używanie tytoniu przyczynia się do 8 milionów zgonów rocznie. W skutecznym rzuceniu nałogu pomocne jest stosowanie tabletek zawierających cytyzynę – substancję pochodzenia roślinnego o działaniu zbliżonym do nikotyny, ale pozbawioną efektu uzależniającego.
Rak jamy ustnej – objawy
Rak jamy ustnej może rozwijać się w każdym jej miejscu. Wyróżnia się: raka języka, raka wargi, raka dziąseł oraz raka dna jamy ustnej.
Rak języka
Rak języka jest najczęściej występującym rakiem jamy ustnej. Może być zlokalizowany zarówno w przedniej części języka, jak i w okolicach jego podstawy. Ten drugi typ zaliczany jest do nowotworów gardła. Umiejscowienie zmiany nowotworowej w obrębie narządu ma wpływ na rokowania i postępowanie.
Podobnie jak w przypadku innych nowotworów jamy ustnej, czynniki ryzyka nowotworu języka obejmują używanie tytoniu i spożywanie dużych ilości alkoholu. Chorują przede wszystkim mężczyźni. W ostatnich latach obserwuje się jednak wzrost liczby zachorowań u kobiet i młodszych pacjentów bez tradycyjnych czynników ryzyka, za co odpowiada najprawdopodobniej zakażenie wirusem HPV.
Rak wargi
Rak wargi stanowi ok. 30 proc. wszystkich nowotworów jamy ustnej. Na ten typ nowotworu zdecydowanie częściej – od 5 do 8 razy – zapadają mężczyźni niż kobiety, co tłumaczyć można większą ich ekspozycją na słońce w związku z wykonywaną pracą, a także częstszym paleniem tytoniu i nadużywaniem alkoholu. Zmiany częściej występują na dolnej wardze (85-95 proc. przypadków). Nowotwory te są dobrze zróżnicowanymi guzami, które dają przerzuty w zaawansowanym stadium.
Nowotwór jamy ustnej – pierwsze objawy
Pierwsze objawy nowotworów jamy ustnej są mało charakterystyczne – łatwo je zbagatelizować lub pomylić z infekcją, co sprawia, że choroba często wykrywana jest w stadium zaawansowanym.
Objawy raka jamy ustnej mogą różnić się w zależności od lokalizacji zmiany. Do najczęstszych symptomów zalicza się:
- owrzodzenia jamy ustnej,
- białe (leukoplakia) lub czerwone (erytroplakia) plamy na błonie śluzowej,
- wyczuwalne guzki lub zgrubienia w tkance,
- upośledzoną ruchomość języka i trudności w połykaniu,
- chrypkę (jeśli nowotwór rozwija się blisko gardła),
- nadmierną produkcję śliny.
Wraz ze wzrostem guza nasilają się dolegliwości bólowe i dyskomfort. Może pojawić się brzydki zapach z jamy ustnej. W przypadkach zaawansowanych stwierdza się również powiększenie węzłów chłonnych.
Jakie zmiany w jamie ustnej powinny niepokoić?
Wczesne postawienie diagnozy daje dużo większe szanse na wyleczenie. Dlatego w przypadku zaobserwowania wszelkich niepokojących zmian w obrębie jamy ustnej, warto niezwłocznie zasięgnąć porady lekarza.
Szczególny niepokój powinny wzbudzić nadżerki i owrzodzenia, które nie goją się w ciągu 2-3 tygodni, bowiem jest to najczęściej obserwowany wczesny objaw raka.
Nie należy również bagatelizować białych plam w obrębie jamy ustnej – może to być leukoplakia, czyli zmiana przednowotworowa. Przez pacjentów objaw ten często brany jest za grzybicę jamy ustnej, dlatego lekceważą go, zbyt późno trafiając do lekarza.
Jak wygląda rak jamy ustnej? Zdjęcia
Rak jamy ustnej i jego wczesne objawy są zwykle łatwe do zobrazowania. Można zaobserwować nadżerki i owrzodzenia mogące świadczyć o rozwijającym się nowotworze.
W przypadku raka języka czy raka dna jamy ustnej na zdjęciach widoczne są również guzki i zgrubienia w obrębie tkanek. Często jest to pierwszy objaw obserwowany przez pacjenta lub lekarza stomatologa podczas rutynowej wizyty, zapoczątkowujący dalszą diagnostykę onkologiczną.
Jak jeszcze wygląda nowotwór jamy ustnej? Zdjęcia często obrazują stan przedrakowy – leukoplakię (charakteryzująca się obecnością białych plam lub smug na powierzchni błony śluzowej).
Nowotwory jamy ustnej
Nowotwory jamy ustnej różnią się nie tylko umiejscowieniem, ale również budową tkankową. Te okolice ludzkiego organizmu cechuje bogate unaczynienie krwionośne i limfatyczne, co sprawia, że zmiany nowotworowe z jamy ustnej dość szybko tworzą przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych.
Rak płaskonabłonkowy jamy ustnej
Rak płaskonabłonkowy stanowi ponad 90 proc. wszystkich nowotworów złośliwych jamy ustnej. Rozwija się z komórek nabłonka płaskiego, które pokrywają błonę śluzową jamy ustnej, zazwyczaj w obrębie zmian przedrakowych (leukoplakiiczy erytroplakii, a także hiperkeratozy wargi). Objawia się owrzodzeniem w obrębie błony śluzowej jamy ustnej. Rak płaskonabłonkowy jamy ustnej ma dobre rokowania, jeśli zostanie wcześnie wykryty.
Rak gruczołowy jamy ustnej (gruczolak)
Raki gruczołowe (gruczolakoraki) jamy ustnej są dużo rzadsze. Rozwijają się zazwyczaj w drobnych śliniankach rozmieszczonych w całej jamie ustnej. Charakteryzują się powolnym wzrostem, często jednak naciekają nerwy oraz tworzą przerzuty.
Nowotwory jamy ustnej – rzadziej występujące typy histologiczne
Pozostałe typy histologiczne nowotworów jamy ustnej występują rzadko, a zalicza się do nich:
- chłoniaki;
- mięsaki;
- guzy zębopochodne;
- czerniaki.
Rak jamy ustnej – rozpoznanie
Guz, owrzodzenie czy inne zmiany w obrębie jamy ustnej są zwykle rozpoznawane przez samego pacjenta lub ewentualnie przez lekarza stomatologa podczas rutynowych kontroli. Do potwierdzenia, czy zmiana jest łagodna, czy złośliwa, konieczne jest pobranie wycinka. Na podstawie obserwacji tkanki pod mikroskopem ocenia się rodzaj nowotworu oraz jego agresywność. Uzyskane informacje są ważne dla ustalenia dalszego postępowania.
W diagnostyce wykonuje się również USG szyi wraz z oceną sąsiadujących węzłów chłonnych, a jeśli istnieje podejrzenie, że nowotwór dał już do nich przerzuty – również biopsję.
Inne badania obrazowe (badanie tomograficzne lub rezonans głowy i szyi, badanie tomograficzne klatki piersiowej, USG brzucha) pozwalają ocenić, czy choroba nowotworowa nie rozprzestrzeniła się do innych narządów.
Nowotwory jamy ustnej – leczenie
Leczenie nowotworów jamy ustnej, podobnie jak w przypadku innych chorób onkologicznych, opiera się na połączeniu różnych metod terapii:
- leczenie operacyjne, czyli wycięcie zmienionego chorobowo miejsca, stanowi podstawę terapii. Polega na usunięciu zmiany wraz z marginesem zdrowych tkanek. W przypadku nowotworów we wczesnych stadiach zaawansowania zabieg chirurgiczny może być wystarczający – bez konieczności leczenia uzupełniającego. W bardziej zaawansowanych stadiach elementem operacji jest zwykle limfadenektomia, czyli usunięcie węzłów chłonnych, do których nowotwór dał przerzuty;
- radioterapia – stosowana jako leczenie radykalne (mające na celu całkowite wyleczenie nowotworu) lub uzupełniające (obok innych metod leczenia), a także jako terapia paliatywna u pacjentów z zaawansowaną chorobą;
- chemioterapia – może być elementem przygotowania przed zabiegiem (mającym na celu zmniejszenie masy guza i łatwiejsze usunięcie go) lub leczeniem uzupełniającym jego efekty. U pacjentów z rozsianą chorobą stosuje się chemioterapię paliatywną, aby złagodzić objawy i poprawić jakość życia;
- immunoterapia – m.in. przeciwciała monoklonalne wspomagające odpowiedź przeciwnowotworową układu odpornościowego.
Czy rak jamy ustnej jest śmiertelny?
Przeżywalność w chorobie nowotworowej jamy ustnej zależy od kilku czynników: zaawansowania choroby w momencie rozpoznania i obecności przerzutów, typu histologicznego raka, a także ogólnego stanu zdrowia pacjenta. W przypadku zmian w czwartym, ostatnim stopniu zaawansowania, 65 proc. chorych nie przeżyje 5 lat od rozpoznania.
Jak długo można żyć z rakiem jamy ustnej?
W przypadku nowotworów we wczesnych stadiach zaawansowania, które uda się radykalnie usunąć, wskaźniki przeżywalności są dobre, wahają się od 70 do 90 proc. Większość chorych, dzięki postępowi medycyny, ma szanse na długie życie.
Czy rak jamy ustnej jest wyleczalny?
Tak, jeśli zostanie wcześnie wykryty, co pozwoli na wdrożenie skutecznej terapii.
DENICIT to lek bez recepty wskazany w odzwyczajaniu się od palenia tytoniu i zmniejszeniu głodu nikotynowego u osób, które chcą przestać palić. Celem stosowania leku DENICIT jest trwałe zaprzestanie używania produktów zawierających nikotynę. Zawiera cytyzynę, która zwiększa ok. 3-krotnie szansę na rzucenie palenia¹.
¹Hajek P et al.: Efficay of cytisine in helping smokers quit;systematic review and meta-analysis. Thorax, 2013
Źródła:
- Mathur R, Singhavi HR, Malik A, Nair S, Chaturvedi P. Role of Poor Oral Hygiene in Causation of Oral Cancer-a Review of Literature. Indian J Surg Oncol. 2019 Mar;10(1):184-195. doi: 10.1007/s13193-018-0836-5. Epub 2018 Dec 7. PMID: 30948897; PMCID: PMC6414580.
- Tobacco and oral cancer https://www.canada.ca/en/health-canada/services/health-concerns/tobacco/legislation/tobacco-product-labelling/smoking-oral-cancer.html (dostęp z 01.11.2024 r.)
- Harmful Chemicals in Tobacco Products https://www.cancer.org/cancer/risk-prevention/tobacco/carcinogens-found-in-tobacco-products.html (dostęp z 01.11.2024 r.)
- Tobacco https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco (dostęp z 01.11.2024 r.)
- Alhabbab R, Johar R. Lip cancer prevalence, epidemiology, diagnosis, and management: A review of the literature. Advances in Oral and Maxillofacial Surgery. 2022, 6: 100276.
- Gonzalez M, Riera March A. Tongue Cancer. [Updated 2023 May 2]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562324/
- Roi A, Roi CI, Andreescu NI, Riviş M, Badea ID, Meszaros N, Rusu LC, Iurciuc S. Oral cancer histopathological subtypes in association with risk factors: a 5-year retrospective study. Rom J Morphol Embryol. 2020 Oct-Dec;61(4):1213-1220. doi: 10.47162/RJME.61.4.22. PMID: 34171069; PMCID: PMC8343614.
- Jankowska M, Starzyńska A. Nowotwory złośliwe jamy ustnej – charakterystyka, diagnostyka, postępowanie. Forum Medycyny Rodzinnej 2016, tom 10, nr 5, 111–262 255.
- Rivera C. Essentials of oral cancer. Int J Clin Exp Pathol. 2015 Sep 1;8(9):11884-94. PMID: 26617944; PMCID: PMC4637760.