- Spirometria pozwala wykryć zaburzenia układu oddechowego, takie jak astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP).
- Badanie spirometryczne jest szczególnie użyteczne we wczesnej diagnostyce chorób płuc, kiedy zmiany patologiczne mogą być niewidoczne w badaniach obrazowych.
- Spirometria jest wskazana przy podejrzeniu chorób układu oddechowego, po przebytym zawale serca, u palaczy, osób narażonych na substancje drażniące oraz w celu oceny skuteczności leczenia chorób płuc.
- Jak zadbać o zdrowie płuc i całego układu oddechowego? Więcej podpowiedzi znajdziesz w artykułach naszych ekspertów na Zdrowych Rozwiązaniach >>>
Czym jest spirometria?
Spirometria, inaczej badanie spirometryczne, to prosta procedura, pozwalająca na wykrycie wielu zaburzeń układu oddechowego. Umożliwia ocenę pracy płuc, a także monitorowanie postępów leczenia wielu jednostek chorobowych. Ma to kluczowe znaczenie u pacjentów, u których zdiagnozowano takie choroby jak astma czy też przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP).
Choroby układu oddechowego, w tym przede wszystkim te dotykające płuca, są dużym wyzwaniem w pulmonologii. Ich rozpoznanie bywa trudne, a wdrożone leczenie często musi być kontynuowane przez większość życia chorego.
Im wcześniejsza diagnostyka, tym większa szansa na zaobserwowanie pozytywnych efektów terapii. Spirometria stanowi ważne narzędzie diagnostyczne, które umożliwia wykrycie niektórych chorób już na wczesnych etapach ich rozwoju.
We wczesnych etapach rozwoju chorób układu oddechowego może dojść do patologicznych zmian w mechanice tkanki płucnej, co powoduje zaburzenia wentylacji. Co ważne, takie odchylenia mogą być całkowicie niewykrywalne przez badania fizykalne i obrazowe (np. rentgen). Dlatego też pulmonolodzy często decydują się wówczas na wykonanie testów czynnościowych, w tym głównie spirometrii.
Wskazaniem do wykonania spirometrii są:
- podejrzenie chorób układu oddechowego – przewlekły kaszel, duszności, zmniejszona tolerancja na wysiłek fizyczny, bóle w klatce piersiowej;
- przebyty zawał serca;
- palenie papierosów;
- zawodowa ekspozycja na substancje drażniące, smog, zanieczyszczenia, toksyny itp.;
- orzecznictwo medyczne;
- ocena skuteczności leczenia przewlekłych chorób płuc;
- kwalifikacja do zabiegu chirurgicznego;
- ocena czynności płuc u pacjentów, u których zdiagnozowano śródmiąższowe zapalenie płuc.
DENICIT to lek bez recepty wskazany w odzwyczajaniu się od palenia tytoniu i zmniejszeniu głodu nikotynowego u osób, które chcą przestać palić. Celem stosowania leku DENICIT jest trwałe zaprzestanie używania produktów zawierających nikotynę. Zawiera cytyzynę, która zwiększa ok. 3-krotnie szansę na rzucenie palenia¹.
¹Hajek P et al.: Efficay of cytisine in helping smokers quit;systematic review and meta-analysis. Thorax, 2013
Istnieje kilka przeciwwskazań do wykonania spirometrii, w tym przede wszystkim odma opłucnowa, krwioplucie, tętniaki, zaburzenia rytmu serca, wczesny okres po niektórych zabiegach chirurgicznych, podwyższone ciśnienie śródczaszkowe, a także znaczna niewydolność oddechowa.
Spirometria – jak wygląda badanie?
O miarodajnym wyniku badania spirometrycznego decyduje kilka czynników. Niezwykle ważna jest współpraca na linii pacjent-osoba przeprowadzająca spirometrię, a także doświadczenie badającego.
Badanie spirometryczne jest wykonywane w pozycji siedzącej (z drobnymi wyjątkami, dotyczącymi np. kobiet w ciąży i osób otyłych). Ważne jest, aby rozluźnić pasek od spodni, kołnierzyk, krawat lub każdy inny element garderoby, który może w jakikolwiek sposób zaburzyć proces oddychania. Czasami dodatkowo zakłada się klips na nos.
Ustnik należy włożyć do jamy ustnej w taki sposób, aby uszczelnić go za pomocą warg. Na początku badania należy oddychać miarowo i spokojnie. Dopiero na prośbę osoby badającej wydech powinien stać się maksymalnie szybki i mocny. Trwa on średnio ok. 6 sekund. Często pacjent ma wrażenie, że po takim wydechu w płucach nie pozostało powietrze. Jest to jednak złudne, a sam wydech należy kontynuować aż do czasu uzyskania wyraźnego sygnały od technika, aby przestać.
Standardowo wykonuje się trzy próby. Co ważne, jeżeli wyniki badania nie będą nadawały się do interpretacji, należy je powtórzyć. Kluczowe jest jednak, aby nie wykonywać ich powtórnie tego samego dnia.
W niektórych przypadkach lekarz może zlecić wykonanie spirometrii po inhalacji leku rozkurczającego oskrzela (spirometria z oceną odwracalności obturacji).
Lider wśród preparatów do nebulizacji (inhalacji). Zawiera ektoinę. Wspomaga leczenie stanów zapalnych oraz objawów chorób układu oddechowego – w tym astmy alergicznej i nieal...
Wyniki badania spirometrycznego – interpretacja
Zanim lekarz dokona interpretacji wyniku badania spirometrycznego, musi ocenić, czy zostało ono prawidłowo przeprowadzone. Jeżeli tak, przechodzi do szczegółowej analizy.
Uzyskane wyniki mają postać liczb i wykresów. Kluczowe są następujące parametry:
- FEV1 (ang. forced expiratory volume in one second), czyli nasilona pierwszosekundowa objętość wydechowa – informuje lekarza o objętości powietrza wydychanego przez badanego w ciągu pierwszej sekundy najsilniejszego wydechu. Jej wartość zależy od wielkości płuc;
- FVC (ang. forced vital capacity), czyli nasilona pojemność życiowa – to ilość powietrza, którą wydmuchuje się od najgłębszego wdechu do wydechu. Wartość tego parametru zależy od wielkości płuc;
- FEV1/FVC, czyli tzw. test Tiffeneau, jest znaczącym testem umożliwiającym ocenę stopnia obturacji, czyli zwężenia oskrzeli. Jeżeli wynik jest niepokojący, konieczne jest wykonanie badań dodatkowych – pletyzmografii;
- PEF (ang. peak expiratory flow) – szczytowy przepływ wydechowy to inaczej największy przepływ powietrza podczas wydmuchiwania go z płuc;
- wskaźniki MEF – są niezbędne do oceny przepływu powietrza w oskrzelach drobnych.
Wynik należy odnieść do wieku, masy ciała, płci i ogólnego stanu zdrowia osoby badanej. Zazwyczaj podawany jest on w odniesieniu do wartości prawidłowych w procentach, litrach, a także litrach na minutę (przepływy).
Ocena stopnia wentylacji układu oddechowego pozwala na wyodrębnienie dwóch rodzajów zaburzeń:
- restrykcyjnych – przebiegają one ze zmniejszeniem liczby pęcherzyków płucnych, co powoduje zmniejszenie objętości i pojemności płuc;
- obturacyjnych – polegają na zwężeniu oskrzeli, co przekłada się na zmniejszenie objętości powietrza w drogach oddechowych.
Spirometria jak się przygotować?
Aby badanie spirometryczne zostało prawidłowo przeprowadzone, należy się do niego odpowiednio przygotować. Na około dobę przed wykonaniem spirometrii nie wolno przyjmować alkoholu ani palić papierosów. Na 2 godziny przed próbą nie zaleca się spożywania obfitych posiłków, a także wykonywania intensywnego wysiłku fizycznego.
Odzież, którą ma na sobie osobie badana, nie powinna krępować ruchów i utrudniać swobodnego oddychania. Należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych przewlekle lekach, ponieważ mogą one wpływać na stopień rozkurczenia oskrzeli.
Spirometria to nie tylko narzędzie diagnostyczne, które służy do wykrycia chorób płuc i monitorowania ich przebiegu. Coraz liczniejsze badania kliniczne pokazują, że spirometria ma znacznie większą wartość prognostyczną, również w grupie pediatrycznej. Dotyczy to przede wszystkim profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego i oddechowego. Wielu lekarzy postuluje zatem, aby procedura ta była stosowana równie często jak badania pomiaru glukozy czy też cholesterolu we krwi. Tym bardziej że badanie to jest całkowicie bezinwazyjne, bezbolesne, łatwo powtarzalne i nie wymagające dużych nakładów finansowych.
Lider wśród preparatów do nebulizacji (inhalacji). Zawiera ektoinę. Wspomaga leczenie stanów zapalny...
Podczas inhalacji intensywnie nawilża i łagodzi stany zapalne dróg oddechowych.
Rozrzedza gęsty i lepki śluz dzięki fizycznemu i mechanicznemu działaniu zawartych w nim składników...
Przeznaczony do nebulizacji w celu poprawienia komfortu oddychania. Intensywnie nawilża.
3% roztwór soli przeznaczony do nebulizacji, w celu poprawienia komfortu oddychania. Udrożnia.
0,9% roztwór soli fizjologicznej o szerokim zastosowaniu.
Roztwór do inhalacji, zmniejsza mokry kaszel i gęsty katar. Udrożnia i nawilża.
Źródła:
- A. Jasik i E. Marcinkowska-Suchowierska, Badanie spirometryczne w praktyce lekarza rodzinnego, “Postępy Nauk Medycznych”, nr 4, 2007.
- F. Mejza, Spirometria: co to jest, jak przebiega i co wykrywa? Medycyna Praktyczna https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/68602,spirometria [dostęp 15.03.2024].
- A. Augusti, L.M. Fabbi, E. Baraldi i in., Spirometry: A practical lifespan predictor of global health and chronic respiratory and non-respiratory diseases, “ European Journal of Internal Medicine”, nr 89, 2021.