- Wysypka na skórze może być spowodowana alergią, choć nie zawsze.
- Uczulenie na nogach i plecach może być jednym z objawów alergii, ale także wynikiem kontaktu skóry z drażniącymi substancjami.
- Objawy uczulenia na skórze mogą obejmować swędzenie, zaczerwienienie i pojawienie się wysypki.
- Wysypka alergiczna i uczulenie mogą skutecznie uprzykrzyć życie. Jak z nimi walczyć? Więcej podpowiedzi znajdziesz na portalu Zdrowe Rozwiązania >>>
Wysypka z powodu alergii
Wysypka alergiczna często bywa nazywana przez pacjentów po prostu uczuleniem. Ten dermatologiczny problem dotyczy coraz większej liczby osób. Pojawiająca się na ciele wysypka to jedna z najczęstszych i najbardziej charakterystycznych objawów chorób alergicznych. Zmiany skórne mogą wizualnie nieco różnić się od siebie i występować z różnym nasileniem – przypominać krosty, zmiany trądzikowe, poparzenie pokrzywą lub uczuleniowe plamy. Uczulać, czyli powodować wystąpienie alergii, mogą w zasadzie wszystkie czynniki środowiskowe1. Lista alergenów, które mogą wywołać reakcje skórne, ciągle się powiększa. Wspólnym mianownikiem wysypek alergicznych jest ich uciążliwy świąd.
Według przewidywań naukowców w najbliższych latach czeka nas dynamiczny wzrost występowania alergii i nietolerancji pokarmowych. Okazuje się, że statystycznie na alergie najbardziej narażone są małe dzieci i kobiety mieszkające w miastach2. To najczęściej u nich, ale nie tylko, może pojawić się wysypka alergiczna. Najczęściej swędzące wykwity występują na plecach, nogach, rękach, twarzy i brzuchu.
Wysypka jest jedną z manifestacji wyprysku kontaktowego. Określenia „wyprysk” używa się do opisania stanu zapalnego, który obejmuje naskórek i warstwę brodawkowatą skóry właściwej wywołany przez niezakaźne czynniki egzogenne lub endogenne3. Szacuje się, że z wypryskiem przynajmniej raz w życiuborykał się co dziesiąty Polak4.
Z praktyki lekarskiej wynika, że bardzo często pretekstem do diagnozowania pacjenta pod kątem alergii jest zgłaszany przez niego świąd1. W przypadku chorób uczuleniowych główną przyczyną świądu jest histamina. Kontakt z alergenem u osoby na niego nadwrażliwej uruchamia w skórze mechanizmy obronne. W ich wyniku dochodzi do uwalniania histaminy. To ona jest mediatorem świądu i stoi za zapaleniem i podrażnieniem skóry, dyskomfortem, swędzeniem, zaczerwienieniem, obrzękiem, wysypką skórną lub pokrzywką.
Pojawiająca się na ciele wysypka alergiczna może mieć wiele przyczyn. Swędzące zmiany skórne mogą być efektem alergii kontaktowej lub uogólnionej alergii czy nietolerancji pokarmowej. Wysypki podzielić można na dwa typy: natychmiastową reakcję alergiczną i opóźnioną reakcję alergiczną.
Swędzące objawy uczulenia
Swędząca, zaczerwieniona, podrażniona skóra – to objawy, które przynajmniej raz w życiu zaobserwował u siebie prawie każdy dorosły człowiek. Zwykle przymus ciągłego drapania podrażnionego miejsca kojarzymy z reakcją alergiczną lub ukąszeniem owada. Swędząca skóra nie zawsze jest jednak efektem uczulenia. Przyczyna może być różna i w dodatku trudna do ustalenia.
Świąd powodować może zbytnie przesuszenie skóry, atopowe zapalenie skóry, czynniki środowiskowe, kontakt z substancjami drażniącymi, a także oczywiście alergia. Jeżeli pacjenta swędzi całe ciało, najczęściej jest to związane z chorobą ogólnoustrojową. Dotyczy on 10-50 proc. ludzi na świecie. Świąd zlokalizowany może być spowodowany alergią pokarmową, nadwrażliwością na leki, kosmetyki czy środki chemiczne.
Typowe „swędzące” objawy uczulenia mogą mieć postać wysypki, pokrzywki, wyprysków, łuszczącego się naskórka lub plam. Wysypka i inne zmiany skórne nie są stanem zagrażającym życiu, ale nie należy ich bagatelizować. Nieleczone, mogą się z biegiem czasu zaostrzyć. Po zauważeniu alergicznych zmian warto udać się do dermatologa. Lekarz zleci przeprowadzenie stosownych badań i zdiagnozuję przyczynę swędzących objawów uczulenia.
Często świąd można opanować w warunkach domowych. Wystarczy dbać o regularne nawilżanie i natłuszczanie skóry. Stosować można także zimne okłady czy smarować skórę balsamem z mentolem. W aptekach można znaleźć też spory wybór doustnych środków antyhistaminowych, które kupić można bez recepty. W ramach profilaktyki świądu należy unikać drażniących środków piorących, wybieranie bezzapachowych kosmetyków, unikanie substancji, które mogą spowodować podrażnienie skóry, noszenie delikatnej odzieży i unikanie stresu5.
Uczulenie na ciele
Jako wysypkę na ciele rozumie się pojawienie licznych wykwitów na skórze. Mogą one mieć postać plam, bąbli, grudek, pęcherzyków lub krostek. Wysypka najczęściej powoduje swędzenie, choć zdarzają się również bolesne wykwity6.
Wysypka może mieć różne pochodzenie. Zwykle kojarzona jest z alergią, ale za jej pojawienie może odpowiadać szereg innych czynników. Często mylnie za wysypkę alergiczną można wziąć wysypkę wirusową (występującą przy odrze, ospie wietrznej, półpaścu, różyczce oraz opryszczce). Zmiany skórne charakterystyczne dla odry (czerwona wysypka) są bardzo podobne do alergii o podłożu alergicznym. Wysypka towarzyszy także niektórym chorobom bakteryjnym. Pojawia się u pacjentów ze szkarlatyną, chorobą bostońską czy liszajcem6.
Uczulenie na nogach
Wysypka na nogach bardzo często powstaje w wyniku kontaktu skóry z bardzo silnym alergenem. Przyjmuje postać krostek, grudek, pokrzywki, a czasem nawet bąbli z płynem w środku. W takim przypadku alergenem może być mydło lub inny środek myjący, kosmetyki czy promieniowanie słoneczne7. Przyczyną swędzących zmian i zaczerwienienia, które pojawiają się w miejscu wyrastania włosków, bywa także zapalenie mieszków włosowych. Najczęściej dochodzi do niego po depilacji7.
U osób, które latem często biegają lub są pielgrzymami na skórze nóg może pojawić się tak zwana asfaltówka lub choroba pielgrzyma. To wysypka, która przybiera postać gładkich czerwonych wykwitów lub rumienia. Powstaje na skutek kontaktu skóry łydek i podudzi z oparami asfaltu. Znajduje się w nich wiele szkodliwych substancji, które działają alergizująco na skórę8.
Pojawiająca się na nogach wysypka może być także pierwszym symptomem alergii pokarmowej lub skutkiem ubocznym przyjmowanych leków. W przypadku uczulenia np. na białko mleka krowiego wysypka pojawia się zazwyczaj w zgięciu kolanowym9.
Uczulenie na stopach
Stopy to, poza dłońmi, jedyne części ciała, na których może wystąpić tak zwany wyprysk potnicowy. Jego pochodzenie nie jest do końca poznane. Przypuszcza się, że mogą go powodować choroby grzybicze, alergia kontaktowa lub nadwrażliwość na nikiel. Wyprysk potnicowy to symetrycznie rozmieszczone, głęboko osadzone pęcherzyki. W przypadku stóp zwykle raczej omija palce i pojawia się na łuku stóp10.
Swędzenie, pieczenie i podrażnienie skóry może być oczywiście konsekwencją zakażenia grzybicą stóp. Może jednak być również skutkiem alergii kontaktowej. W przypadku stóp alergenami, które powodują powstanie wyprysku kontaktowego, jest guma, z której wykonano obuwie, środki zapachowe używane w kosmetykach do stóp, żywice formaldehydowe zawarte w kleju do butów, chrom (jest używany do obróbki skóry i może przez długi czas uwalniać się z wyrobów skórzanych), nikiel (obecny w zamkach, klamrach czy elementach ozdobnych), środki przeciwgrzybicze czy detergenty, w których wyprano skarpetki lub rajstopy11.
Uczulenie na udach
Wysypka na wewnętrznej stronie uda to dosyć częsta przypadłość. Ta część ciała nierzadko bywa spocona, a wilgotne i ciepłe środowisko to istny raj dla drobnoustrojów. Z tego powodu stosunkowo często wystąpić może tam na przykład wysypka bakteryjna. W dodatku te okolice są prawie nieustannie narażone na otarcia spowodowane zbyt ciasnymi lub wykonanymi ze sztywnych materiałów ubraniami12.
Na pojawienie się swędzących zmian na skórze ud narażone są zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Jednak w zależności od płci ich etiologia może być różna12.
Najczęściej za denerwującą, swędzącą wysypką stoi atopowe zapalenie skóry. Zwykle najpierw pojawia się w zgięciach łokci lub kolan. Dopiero później roznosi się na inne części ciała – w tym także na wewnętrzną stronę ud. Według Amerykańskiego Towarzystwa Alergologicznego egzema to dolegliwość głównie dzieci. Organizacja szacuje, że atopowe zapalenie skóry ma 10-20 proc. z nich. U osób dorosłych AZS dotyczy jedynie 1-3 proc. z nich.
Czerwone, swędzące, łuszczące się grudki oraz pęcherzyki pojawiające się na udach mogą być także wypryskiem kontaktowym. W odróżnieniu od atopowego zapalenia skóry, wyprysk kontaktowy najczęściej dotyczy osób po 20 roku życia13. Na udach często powstaje w wyniku kontaktu skóry z tkaniną, która zawiera uczulający składnik lub była wyprana w detergencie powodującym reakcję alergiczną (proszku, wybielaczu etc.).
Na udach może także pojawić się tak zwana potówka. To niewielkie zmiany w formie wypełnionych płynem pęcherzyków. Wykwity przypominają drobną kaszkę. Bardzo często dokuczliwie swędzą. Powstają wówczas, gdy gruczoły potowe zostają zablokowane. Potówka nie jest groźną, ale na pewno uciążliwą dolegliwością14.
Uda to obszar ciała, na którym może wystąpić również hidradenitis suppurativa (HS, trądzik odwrócony), czyli rzadka, przewlekła, zapalna, nawrotowa choroba skóry. Zajmuje mieszki włosowe i prowadzi do powstawania bolesnych, głęboko osadzonych zmian zapalnych ze skłonnością do tworzenia przetok i bliznowacenia15. Według Amerykańskiego Towarzystwa Dermatologicznego choroba ta dotyka osoby między okresem dojrzewania a menopauzą, mające nadwagę, palące papierosy i żyjące w stresie.
Uczulenie na plecach
Stan zapalny skóry może dotyczyć także pleców. Jak w przypadku każdej innej części ciała może mieć on różne przyczyny. Delikatny świąd i łuszczące się, tłuste, łojotokowe plamy, które pojawiają się w górnej części pleców to najczęściej objaw łojotokowego zapalenia skóry16.
Najczęstszą przyczyną pojawienia się na plecach (i na innych częściach ciała) wysypki, jest reakcja alergiczna organizmu. W przypadku skóry pleców zazwyczaj objawia się ona w postaci czerwonych krostek, podskórnych grudek czy pokrzywki. Może być to alergia kontaktowa na detergent do prania lub barwnik czy środek do dezynfekcji tkaniny. Za wystąpienie na plecach swędzących zmian w postaci wysypki odpowiedzialna może być również fotodermatoza, choroby bakteryjne lub wirusowe17.
Wysypka na plecach może być także spowodowana nadpotliwością, zmianami hormonalnymi czy być skutkiem ubocznym zażywanych leków.
Uczulenie i swędząca wysypka
Określenie „świąd” stworzył Samuel Hafenreffner w 1660 roku. Mimo upływu lat to pojęcie jest używane w medycynie. Co oznacza? Świąd to nieprzyjemne uczucie wyzwalające potrzebę drapania18. Uczucie świądu nie jest powiązane tylko ze skórą (a dokładnie jej powierzchowną warstwą). Może dotyczyć również błon śluzowych, górnego odcinka dróg oddechowych i spojówek19.
Często w przypadku uczulenia i swędzącej wysypki stosuje się leki przeciwhistaminowe. Ta grupa medykamentów bardzo dobrze działa zwłaszcza na pokrzywki. Pokrzywka to natychmiastowa reakcja alergiczna, która ma miejsce do 2 godzin od kontaktu z alergenem. W ostrej pokrzywce bąble widoczne są przez kilka godzin (powinny zniknąć maksymalnie w ciągu doby)20.
Nieprzyjemne objawy alergii
Objawy alergii mogą mieć różne natężenie i przebieg. Wiele zależy od alergenu i osobistych predyspozycji. W zależności od drogi dotarcia alergenu, symptomy nadwrażliwości także mogą się różnić9.
W przypadku alergii kontaktowej (znanej też jako egzema lub wyprysk kontaktowy) typową reakcją jest pojawienie się charakterystycznego zaczerwienienia, pęcherzyków z płynem i sączących się grudek. W postaci przewlekłej zmiany przechodzą metamorfozę. Pojawia się złuszczanie, zgrubienie i suchość. Zarówno zmiany przewlekłe, jak i ostre, nieprzyjemnie swędzą. Może pojawić się też pieczenie9.
W pokrzywce wykwity są bąblami przypominającymi te, które pojawiają się na skórze po poparzeniu przez pokrzywę. Ich kolor może być zarówno różowy, jak i porcelanowy. Różna jest ich wielkość i umiejscowienie. Uciążliwy dla chorego jest towarzyszący im świąd i uporczywe pieczenie. Zazwyczaj pokrzywka ustępuje po kilku godzinach, ale występują również pokrzywki przewlekłe, utrzymujące się powyżej sześciu tygodni9.
Silny świąd towarzyszy także atopowemu zapaleniu skóry. Skóra objęta atopowym zapaleniem skóry jest szorstka, piekąca i nadwrażliwa.
W przypadku alergii na pyłki do nieprzyjemnych objawów alergii zaliczamy także wodnisty, uporczywy katar, piekące i zaczerwienione oczy, kichanie salwami, zapalenie spojówek, obrzęk powiek, uczucie duszności czy silny i suchy kaszel9.
Naturalna pomoc w alergicznym zapaleniu spojówek.
Lekko hipertoniczny spray do nosa z ektoiną na alergię
Intensywne nawilżenie suchych i podrażnionych oczu.
Łagodzi i redukuje dyskomfort powodowany przez podrażnioną i uszkodzoną skórę, zmniejszając reakcje...
Lider wśród preparatów do nebulizacji (inhalacji). Zawiera ektoinę. Wspomaga leczenie stanów zapalny...
Krostki i krosty przez uczulenie
Wysypka alergiczna bardzo często ma postać krost, krostek lub grudek. Te wypryski nie dość, że nie wyglądają estetycznie, to jeszcze bardzo często dokuczliwie swędzą. Ciągłe drapanie powstałych na skórze zmian prowadzi tylko do zaognienia i jeszcze większego bólu na zmienionej chorobowo skórze.
Krosty wywołać może uczulenie, ale nie tylko. Dlatego takie zmiany skórne należy pokazać dermatologowi. W przypadku krostek pojawiających się na skórze lub innych wykwitów ważne jest zwrócenie uwagi na ich umiejscowienie (symetryczne, asymetryczne, jednostronne), barwę i liczbę. Krosta to wykwit na skórze w postaci pęcherzyka lub pęcherza. Jest zaliczany do zmian wyniosłych (wystaje ponad powierzchnię skóry). W środku znajduje się płyn – treść ropna21.
Swędzące krosty na ciele mogą pojawić się po spożyciu konkretnych pokarmów lub kontakcie z alergenem.
Swędząca alergia na…?
Swędzącą wysypkę alergiczną mogą wywoływać przeróżne alergeny. Pokrzywka może mieć charakter alergiczny (np. sierść kota) lub fizykalny (wywołują ją czynniki fizyczne – np. zimno). W przypadku pokrzywek o podłożu alergicznym, za ich powstanie odpowiedzialna jest reakcja IgE-zależne i różne substancje wydzielane z tak zwanych komórek tucznych.
Pokrzywkę wywoływać mogą różnorakie czynniki. Wśród nich znajdują się alergeny wziewne i kontaktowe:
- pyłki roślin,
- lateks,
- pokarmy – np. orzechy, skorupiaki,
- substancje chemiczne – np. penicylina,
- ślina zwierząt,
- formaldehydy w odzieży,
- niesteroidowe leki przeciwzapalne – np. aspiryna, ketoprofen, ibuprofen, naproksen,
- antybiotyki – np. penicylina, tetrocyklina, pyrazolony,
- środki kontrastowe z jodem,
- leki przeciwbólowe – kodeina, morfina,
- pokarmy i dodatki do pokarmów,
- czynniki fizykalne (zimno, ucisk, wibracje, słońce).
Ostra pokrzywka występuje u 10-20 proc. populacji. Szacuje się, że przyczynę powstania na ciele bąbli przypominających poparzenie pokrzywą, udaje się poznać jedynie w ¼ przypadków.
Źródła:
- Świerczyńska-Krępa M., Objawy alergiczne: wysypka alergiczna, katar sienny i inne;
- Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Coraz więcej ludzi cierpi na alergie i nietolerancje pokarmowe
- Śpiewak R., Kordus K., Podział i definicje chorób z kręgu wyprysku;
- Śpiewak R., Częstość występowania chorób skóry w losowej grupie dorosłych Polaków;
- Wiercińska M., Świąd skóry: przyczyny świądu, leczenie i sposoby łagodzenia objawów;
- WIercińska M., Objawy chorób skóry: zmiany skórne, wykwity skórne;
- What causes rashes on the inner thighs? https://www.medicalnewstoday.com/articles/321113
- Mailler-Savage E.A., Adams B.B., Skin manifestations of running;
- Podstawowe informacje o alergiach i alergenach | Kompleksowe Programy Zdrowotne Instytut Medycyny Pracy imienia prof. J. Nofera https://medycynapracyportal.pl/wp-content/uploads/wydawnictwa/podstawowe_informcje_o_alergii_i_alergenach.pdf
- Maciejewska J., Wyprysk potnicowy;
- Śpiewak R., Alergia kontaktowa- diagnostyka i postępowanie;
- What causes rashes on the inner thighs? https://www.medicalnewstoday.com/articles/321113;
- Świerczyńska-Krępa M.,Kontaktowe zapalenie skóry (wyprysk kontaktowy): przyczyny, objawy i leczenie;
- Polaski A., Sposoby na pozbycie i metody zapobieganiom potówkom;
- Sadowska M., Narbutt J., Lesiak A., Choroby współistniejące z hidradenitis suppurativa;
- Wiercińska M., Łojotokowe zapalenia skóry: objawy, przyczyny i leczenie;
- Madziąg M., Dzidzio K., Wysypka na plecach u niemowląt, dzieci i dorosłych – przyczyny, leczenie;
- Rothman S. Physiology of itching;
- Teofoli P., Procacci P., Maresca M., Lotti T. Itch and pain;
- Sawiec P., Czy stosowanie doraźnie leku przeciwhistaminowego po spożyciu potencjalnie alergizującego pokarmu (np. jabłka), lecz bez reakcji anafilaktycznej, jest skuteczne i bezpieczne?
- Jabłońska S., Majewski S., Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową.