• Zespół policystycznych jajników (PCOS) jest jednym z najczęstszych zaburzeń endokrynologicznych u kobiet w wieku rozrodczym.
  • Objawy PCOS obejmują nieregularne miesiączki, nadmierny wzrost owłosienia oraz trudności z zajściem w ciążę.
  • Leczenie PCOS powinno obejmować zmianę stylu życia, przyjmowanie leków z przepisu lekarza oraz preparatów wspomagających płodność. Wprowadzenie odpowiednich zmian w diecie, regularna aktywność fizyczna oraz kontrola masy ciała są korzystne dla kobiet z PCOS.
  • Więcej o zespole policystycznych jajników – w tym diecie przy PCOS – przeczytasz na Zdrowych Rozwiązaniach >>>

Fertistim dla kobiet

Saszetki z inozytolem. Wsparcie przy insulinooporności i PCOS. Fertistim wspomaga funkcje płodnościowe i regulację aktywności hormonalnej. Jedyny taki preparat łączący astaksa...

Suplement diety
Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
reklama

Zespół policystycznych jajników – co to jest?

Zespół policystycznych jajników (PCOS – ang. polycystic ovary syndrome) rozwija się głównie wśród kobiet w wieku rozrodczym – szacuje się, że dotyczy 4-12% miesiączkujących kobiet.

Za powstawanie choroby odpowiada wiele czynników, m.in.: genetyczne, metaboliczne, hormonalne i środowiskowe.

Policystyczne jajniki przyczyniają się do występowania cykli bezowulacyjnych, przez co uznawane są za jedną z najważniejszych przyczyn niepłodności wśród kobiet. Ponadto zwiększona produkcja androgenów (męskie hormony płciowe) wywołuje szereg zmian metabolicznych w organizmie. Zespół często występuje wspólnie z insulinoopornością, która negatywnie wpływa na przebieg choroby.

Uważa się, że zespół policystycznych jajników może rozwinąć się u kobiet, które w życiu płodowym były nadmiernie narażone na działanie męskich hormonów płciowych. Schorzenie może być dziedziczone. Ponadto obserwuje się częstsze występowanie PCOS u kobiet, u których dojrzewanie płciowe rozpoczęło się w młodym wieku oraz u pacjentek otyłych i z nadwagą.

Obok nadmiaru androgenów, do powikłań wynikających z braku leczenia choroby zalicza się: zaburzenia gospodarki lipidowej i węglowodanowej, hiperinsulinizm oraz rozwój cukrzycy typu 2 i zespołu metabolicznego. Wśród kobiet cierpiących na zespół policystycznych jajników obserwuje się również zwiększony odsetek zawałów i udarów oraz nowotworów endometrium (rak błony śluzowej macicy rozwija się w tej grupie 3 razy częściej)1,2.

Zespół policystycznych jajników – objawy

Objawy PCOS wynikają głównie ze zbyt wysokich stężeń androgenów w organizmie kobiety oraz zaburzeń funkcjonowania jajników. Najczęściej obserwuje się:

  • powiększone, policystyczne jajniki w obrazie USG,
  • częste miesiączki (polymenorrhea) – częściej niż 21 dni,
  • rzadkie miesiączki (oligomenorrhea) – rzadziej niż 37 dni,
  • wtórny brak miesiączki (amenorrhea) – zatrzymanie miesiączkowania na min. 12 miesięcy przed wkroczeniem w okres przedmenopauzalny,
  • bardzo obfite miesiączki (menorrhagia) – wymagają diagnostyki pod kątem nowotworu błony śluzowej macicy, który rozwija się częściej u kobiet z PCOS,
  • przedłużony i nasilony PMS (zespół napięcia przedmiesiączkowego) – wahania nastroju, ból pleców i miednicy, wzdęcia, biegunka lub zaparcia, wykwit stanów zapalnych na twarzy i plecach, obrzęki,
  • trądzik,
  • hirsutyzm – występowanie nadmiernego owłosienia na twarzy, wokół sutków, w pachwinach i na plecach,
  • nadprodukcja łoju, prowadząca do szybkiego przetłuszczania się skóry głowy i twarzy,
  • łysienie androgeniczne – pojawienie się „zakoli” typowych dla łysienia męskiego,
  • otyłość androidalna typu „jabłko” – przyrost masy ciała, szczególnie w okolicy brzucha,
  • obniżenie głosu,
  • insulinooporność i hiperinsulinemia,
  • bezsenność, bezdech senny,
  • niepłodność – około 80% niepłodnych kobiet, u których dominuje czynnik jajnikowy niepłodności, wykazuje cechy PCOS,
  • rogowacenie ciemne – występowanie ciemnych (jasnobrązowych, brązowych lub czarnych) plamek na skórze,
  • zaburzenia nastroju, zaburzenia lękowe, depresja2,3.
PCOS badanie USG

Zespół policystycznych jajników – przyczyny

U zdrowej kobiety co miesiąc w jajniku dojrzewa jeden pęcherzyk Graafa, który w dniu owulacji pęka i wypuszcza do światła jajowodu komórkę jajową zdolną do zapłodnienia.

U pacjentek z rozpoznanym PCOS proces ten jest zaburzony. W jajnikach dochodzi do jednoczesnego dojrzewania dużej liczby pęcherzyków, jednak nie dochodzi do owulacji. Powiększone pęcherzyki zamieniają się w liczne torbiele, które dają charakterystyczny obraz choroby w USG – stąd też wywodzi się nazwa tego schorzenia3.

PCOS – diagnoza

Pełną diagnozę PCOS można ustalić na podstawie objawów klinicznych, obrazowych (USG) i laboratoryjnych, stosując następujące kryteria rozpoznania:

  1. Zaburzenia miesiączkowania lub wtórny brak miesiączki, brak owulacji.
  2. Obecność licznych torbieli na jajnikach w obrazie ultrasonograficznym.
  3. Hyperandrogenizm – cechy kliniczne lub biochemiczne.
  4. Wykluczenie innych możliwych przyczyn, np. guzy endokrynnie czynne, zespół Cushinga.

Dodatkowo każda pacjentka z podejrzeniem (lub rozpoznaniem) PCOS powinna zostać poddana badaniom przesiewowym w kierunku zaburzeń metabolicznych, takich jak:

  • dyslipidemia,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • hiperprolaktynemia,
  • choroby tarczycy,
  • cukrzyca typu II,
  • wrodzona hiperplazja nadnerczy2,3.

Wsparcie przy problemach intymnych. Pomaga chronić pochwę i układ pokarmowy przed niekorzystnymi drobnoustrojami.

Suplement diety
Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
reklama

Zespół policystycznych jajników a ciąża

Pomimo tego, że pacjentki cierpiące na PCOS często zmagają się z problemem niepłodności, nie oznacza to, że ciąża w przypadku tej choroby jest niemożliwa. Niepłodność w zespole policystycznych jajników zwykle jest wynikiem braku owulacji, choć nie zawsze jest to typowy objaw. Często owulacja występuje nieregularnie i rzadziej, co sprawia, że trudniej jest wychwycić moment największej płodności, zatem odpowiedni czas do podjęcia starań o ciążę. W przypadku PCOS, do uwolnienia komórki jajowej dochodzi około 6 razy w ciągu roku.

Okazuje się, że redukcja masy ciała u pacjentek otyłych i z nadwagą wpływa pozytywnie na profil metaboliczny i poprawia parametry płodności. Spadek wagi i aktywny tryb życia zmniejszają insulinooporność, przez co mogą pozytywnie wpłynąć na owulację.

Zdarza się, że konieczne jest wprowadzenie farmakoterapii w celu leczenia PCOS. W celu stymulacji jajeczkowania stosuje się klomifen lub letrozol. Jeżeli terapia tym lekiem nie przynosi efektów, kolejnym krokiem jest podanie gonadotropin. W przypadku niepowodzenia terapii zaleca się skorzystanie z metod wspomaganego rozrodu, np. zapłodnienia in-vitro4,5.

Zespół policystycznych jajników – leczenie PCOS

Leczenie jajników policystycznych powinno być skojarzone. Należy wziąć pod uwagę objawy towarzyszące chorobie oraz plany macierzyńskie pacjentki. Cele leczenia mogą być różne:

  • leczenie niepłodności,
  • ograniczenie hiperandrogenizmu,
  • regulacja menstruacji,
  • wyrównanie zaburzeń metabolicznych.

Każda pacjentka powinna być poddana przesiewowemu skriningowi pod kątem występowania depresji, a kobiety otyłe należy ocenić pod kątem występowania obturacyjnego bezdechu sennego.

Leczenie powikłań metabolicznych i sercowo-naczyniowych powinno obejmować:

  • leczenie farmakologiczne,
  • redukcję masy ciała,
  • techniki radzenia sobie ze stresem,
  • zbilansowaną dietę,
  • aktywność fizyczną (3-4 razy/tydzień).

W grupie kobiet, które nie planują potomstwa, stosuje się antykoncepcję hormonalną w celu uregulowania miesiączek i złagodzenia hiperandrogenizmu2,4,5.

PCOS a dieta

Podstawą w leczeniu PCOS jest zbilansowana i zdrowa dieta. Nie należy wprowadzać głodówek, które wywołują skoki stężenia cukru we krwi.

Szczególnie ważne jest unikanie fast foodów i produktów o wysokim indeksie glikemicznym (biały makaron, biały chleb, słodycze, winogrona, banany, słodzone napoje).

Podstawę diety powinny stanowić warzywa zielone i liściaste (sałata, pietruszka naciowa, szpinak, jarmuż, brokuł) oraz owoce o niskim indeksie glikemicznym IG (maliny, truskawki). Dodatkowo, warto spożywać produkty bogate w zdrowe tłuszcze (awokado, oliwa z oliwek, ryby tłuste, siemię lniane), a unikać kwasów tłuszczowych omega-6, które działają prozapalnie (pestki dyni, olej słonecznikowy i sezamowy).


Fertistim dla kobiet

Saszetki z inozytolem. Wsparcie przy insulinooporności i PCOS. Fertistim wspomaga funkcje płodnościowe i regulację aktywności hormonalnej. Jedyny taki preparat łączący astaksa...

Suplement diety
Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
reklama


Źródła:

  1. Skałba, P., Jakimiuk, A., & Liss, J. (2018). Zespoł policystycznych jajników (PCOS) – etiologia, objawy i diagnostyka. Polski Przegląd Nauk o Zdrowiu, 53(1), 73–80.
  2. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące diagnostyki i leczenia zespołu policystycznych jajników (2020).
  3. Adamczyk, P., Więckowska, B., & Główka, A. (2020). Zespoł policystycznych jajników – aspekty endokrynologiczne i metaboliczne. Diabetologia Kliniczna, 9(4), 169–175.
  4. Bhattacharya, S. M., Jha, A., Das, M., Biswas, S., Mukherjee, A., Ghosh, S., & Ray, A. (2015). Polycystic ovarian syndrome: etiopathogenesis, diagnosis, and management. International Journal of Pharmaceutical Sciences Review and Research, 30(2), 164-169.
  5. Moran, L. J., Ko, H., Misso, M., Marsh, K., Noakes, M., & Talbot, M. (2013). Dietary composition in the treatment of polycystic ovary syndrome: a systematic review to inform evidence-based guidelines. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 113(4), 520-545.